พระธรรมบทไตรพากย์
สุขวคฺค
๑๙๗. สุสุขํ วต ชีวาเม เวริเนสุ อเวริโน
เวริเนสุ มนฺสฺเสสุ วิหราม อเวริโน
ในพวกมนุษย์ผู้มีเวรภัย พวกเราไม่มีเวร เป็นอยู่สุขสบายดีหนอ เมื่อพวกมนุษย์เขามีเวรกันอยู่ พวกเราไม่มีเวร
Happy indeed we live, benevolent among those that hate. we live free froms hatred amidst hateful then.
๑๙๘. สุสุขํ วต ชีวาเม อาตฺเรสุ อนาตฺรา
อาตุเรสุ มนุสฺเสสุ วิหราม อนาตฺรา
ในพวกมนุษย์ผู้กระสับกระส่าย พวกเราไม่มีความกระสับกระส่าย อยู่สบายดีหนอ เมื่อพวกมนุษย์มีความกระสันกระส่ายอยู่ พวกเราไม่มีความกระสับกระส่าย
Happy we live in good health amongt the ailing; amidst ailing men we dwell in good health.
๑๙๙. สุสุขํ วต ชีวาม อุสฺสุเกสุ อนุสฺสํเกสฺ อนฺสสุกา
อุสฺสุกสุ มนุสเสสุ วิหาราม อนฺสฺสุกา
ในพวกมนุษย์ผู้มีความขวนขวาย พวกเราไม่มีความขวนขวายอยู่สบายดีหนอ เมือพวกมนุษย์มีความขวนขวายอยู่ พวกเราไม่มีความขวนขวาย
Happily we live not beling anxious ( for pleasures) amongst them who are anxious. Amidst those who are anxious (for pleasure) we live unanxious .
๒๐๐. สุสุขํ วต ชีวาม เอสนฺโน นตฺถิ กิญฺเจนํ
ปิติภกฺขา อภิสฺสาม เทวา อาภสฺสรา ยถา
พวกเราไม่มีความกังวลเป็นอยู่สบายดีหนอ พวกเรามีปิติเป็นอาหาร เหมือนพวกอาภัสสรพรหม
Happy we live not being anxious(for pleasures) amongst them who anxious. Amidst those who are anxious ( for pleasures) , we live unanxious.
๒๐๑. ชยํ เวรํ ปสวติ ทุกขํ เสติ ปราชิโต
อุปสนฺโต สุขํ เสติ หิตฺวา ชยปราชยํ
ผู้ชนะย่อมประสบเวร ผู้แพ้ย่อมนอนเป็นทุกข์ บุคคลละความชนะ และความแพ้เสียแล้ว ย่อมเป็นผู้เข้าไปสงบและอยู่เป็นสุข
Conquest begets ennity; the defeated lie down in distress. The peaceful lies down in hpppiness, giving up both victory and defeat.
๒๐๒. นตุถิ ราคสโม อคฺคิ นตถิ โทสสโม กลิ
นตฺถิ ขนฺธสมา ทุกฺขา นตถิ สนฺติปรํ สุขํ
ไม่มีไฟอื่นใดจะเสมอด้วยราคะ ไม่มีมลทินอื่นใดจะเสมอด้วยโทสะ ไม่มีทุกข์อื่นใดจะเสมอด้วยขันธ์ ไม่มีสุขอื่นใดนอกจากความสงบ
There is no fire like lust, no crime like hatred. There is no misery like the constituents of existence, no happyiness higher than the Peace of Nibbana.
๒๐๓. ชิฆจฺฉา ปรมา โรคา สงฺขารา ปรมา ทุกขา
เอตํ ญฺตฺวา ยถาภูตํ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ
ความหิวเป็นโรคอย่างยิ่ง สังขารเป็นทุกข์อย่างยิ่ง บัณฑิตทราบความนี้ตามเป็นจริงอย่างนี้แล้ว ย่อมทำพระนิพพานให้แจ้ง เพราะพระนิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง
Hunger is the worst of diseascs : component existence is the worst of distresses; knowing this as it realty is ( the wise realise). Nibbana, the highest bliss.
๒๐๔. อาโรคฺยาปรมา ลาภา สนฺตุฎฐฺี ปรมํ ธนํ
วิสฺสาสปรมา ญาติ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ
ความไม่มีโรคเป็นลาภอย่างยิ่ง ความสันโดษเป็นทรัพย์อย่างยิ่ง ความไว้วางใจเป็นญาติอย่างยิ่ง พระนิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง
Health is the highest gain; contentment is the greatest riches. A trusty friend is the best kinsman ; Nibbana is the supreme bliss.
๒๐๕. ปวิเวกรสํ ปิตฺวา รสํ อุปสมสฺส จ
นิทฺทโร โหติ นิปฺปาโป ธมฺมปิติรสํ ปิวํ
ผู้ดื่มรสอันเกิดจากความวิเวก รสแห่งพระนิพพานอันเป็นที่สงบกิเลส และดื่มรสอันเกิดจากพระธรรมอยู่ ผู้นั้นเป็นผู้ไม่มีความกระวนกระวาย ไม่มีบาป
Having tasted of the sweets of solitude and tranquility, one becomes woeless and stainless, while imbibing the flavour of the Truth.
๒๐๖. สาหุ ทสฺสนมริยานํ สนฺนิวาโส สทา สุโข
อทสฺสเนน พาลานํ นิจฺจเมว สุขี สิยา
การพบเห็นพระอริยะเป็นการยังประโยชน์ให้สำเร็จ การอยู่ร่วมกับท่านก็เป็นสุขทุกเมื่อ บุคคลจะพึงมีสุขได้เป็นนิตย์ทีเดียว ด้วยการไม่พบเห็นคนพาล
Good is it to behold the Noble One; to dwell with them is happiness. One will be ever happy by not seeing fools.
๒๐๗. พาลสงฺคตจารี หิ ทีฆมทฺธาน โสจติ
ทุกฺโข พาเลหิ สํวาโส อมิตฺเตเนฺว สพฺพา
ธีโร จ สุขสํวาโส ญาตีนํว สมาคโม
ผู้เที่ยวสมคบกับคนพาล นั่นแหละย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลช้านาน การอยู่ร่วมกับพวกคนพาลเป็นทุกข์ทุกเมื่อ เหมือนอยู่กับศัตรู ส่วนนักปราชญ์ มีการอยู่ร่วมเป็นสุขเหมือนสมาคมกับพวกญาติ
Frequenting the company of fools, on has cause to grieve for long. Association with fools is ever painful as with a foe . To dwell together with the wise is happiness like meeting with kinsfold .
๒๐๘.ตสฺมา หิ ธีรญฺจ ปญญฺจ พหุสฺสตญฺจ โธรยฺหสีลํ วตวนฺเตมริยฺ
ตํ ตาหิสํ สปุปุริสํ สุเมธํ ภเชถ นกฺขตฺตปถํว จนฺทิมา
เพราะเหตุนั้นแหละ บุคคลจึงควรคบนักปราชญ์ผู้มีปัญญา เป็นพหูสูตร มีปกติเอางาน มีวัตร์ดี เป็นพระอริยะ เป็นสัตบุรุษ มีปัญญาดีเช่นนั้น เหมือนพระจันทร์คบคลองแห่งนักษัตร ฉนั้น
Therefore verilt-associate him, the intelligent, wise, learnd, dutiful, noble, who bears the yoke of virtue. Follow after such a one who is good and of deep wisdom, as the moon follows the track of stars.
๑๙๙. สุสุขํ วต ชีวาม อุสฺสุเกสุ อนุสฺสํเกสฺ อนฺสสุกา
อุสฺสุกสุ มนุสเสสุ วิหาราม อนฺสฺสุกา
ในพวกมนุษย์ผู้มีความขวนขวาย พวกเราไม่มีความขวนขวายอยู่สบายดีหนอ เมือพวกมนุษย์มีความขวนขวายอยู่ พวกเราไม่มีความขวนขวาย
Happily we live not beling anxious ( for pleasures) amongst them who are anxious. Amidst those who are anxious (for pleasure) we live unanxious .
๒๐๐. สุสุขํ วต ชีวาม เอสนฺโน นตฺถิ กิญฺเจนํ
ปิติภกฺขา อภิสฺสาม เทวา อาภสฺสรา ยถา
พวกเราไม่มีความกังวลเป็นอยู่สบายดีหนอ พวกเรามีปิติเป็นอาหาร เหมือนพวกอาภัสสรพรหม
Happy we live not being anxious(for pleasures) amongst them who anxious. Amidst those who are anxious ( for pleasures) , we live unanxious.
๒๐๑. ชยํ เวรํ ปสวติ ทุกขํ เสติ ปราชิโต
อุปสนฺโต สุขํ เสติ หิตฺวา ชยปราชยํ
ผู้ชนะย่อมประสบเวร ผู้แพ้ย่อมนอนเป็นทุกข์ บุคคลละความชนะ และความแพ้เสียแล้ว ย่อมเป็นผู้เข้าไปสงบและอยู่เป็นสุข
Conquest begets ennity; the defeated lie down in distress. The peaceful lies down in hpppiness, giving up both victory and defeat.
๒๐๒. นตุถิ ราคสโม อคฺคิ นตถิ โทสสโม กลิ
นตฺถิ ขนฺธสมา ทุกฺขา นตถิ สนฺติปรํ สุขํ
ไม่มีไฟอื่นใดจะเสมอด้วยราคะ ไม่มีมลทินอื่นใดจะเสมอด้วยโทสะ ไม่มีทุกข์อื่นใดจะเสมอด้วยขันธ์ ไม่มีสุขอื่นใดนอกจากความสงบ
There is no fire like lust, no crime like hatred. There is no misery like the constituents of existence, no happyiness higher than the Peace of Nibbana.
๒๐๓. ชิฆจฺฉา ปรมา โรคา สงฺขารา ปรมา ทุกขา
เอตํ ญฺตฺวา ยถาภูตํ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ
ความหิวเป็นโรคอย่างยิ่ง สังขารเป็นทุกข์อย่างยิ่ง บัณฑิตทราบความนี้ตามเป็นจริงอย่างนี้แล้ว ย่อมทำพระนิพพานให้แจ้ง เพราะพระนิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง
Hunger is the worst of diseascs : component existence is the worst of distresses; knowing this as it realty is ( the wise realise). Nibbana, the highest bliss.
๒๐๔. อาโรคฺยาปรมา ลาภา สนฺตุฎฐฺี ปรมํ ธนํ
วิสฺสาสปรมา ญาติ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ
ความไม่มีโรคเป็นลาภอย่างยิ่ง ความสันโดษเป็นทรัพย์อย่างยิ่ง ความไว้วางใจเป็นญาติอย่างยิ่ง พระนิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง
Health is the highest gain; contentment is the greatest riches. A trusty friend is the best kinsman ; Nibbana is the supreme bliss.
๒๐๕. ปวิเวกรสํ ปิตฺวา รสํ อุปสมสฺส จ
นิทฺทโร โหติ นิปฺปาโป ธมฺมปิติรสํ ปิวํ
ผู้ดื่มรสอันเกิดจากความวิเวก รสแห่งพระนิพพานอันเป็นที่สงบกิเลส และดื่มรสอันเกิดจากพระธรรมอยู่ ผู้นั้นเป็นผู้ไม่มีความกระวนกระวาย ไม่มีบาป
Having tasted of the sweets of solitude and tranquility, one becomes woeless and stainless, while imbibing the flavour of the Truth.
๒๐๖. สาหุ ทสฺสนมริยานํ สนฺนิวาโส สทา สุโข
อทสฺสเนน พาลานํ นิจฺจเมว สุขี สิยา
การพบเห็นพระอริยะเป็นการยังประโยชน์ให้สำเร็จ การอยู่ร่วมกับท่านก็เป็นสุขทุกเมื่อ บุคคลจะพึงมีสุขได้เป็นนิตย์ทีเดียว ด้วยการไม่พบเห็นคนพาล
Good is it to behold the Noble One; to dwell with them is happiness. One will be ever happy by not seeing fools.
๒๐๗. พาลสงฺคตจารี หิ ทีฆมทฺธาน โสจติ
ทุกฺโข พาเลหิ สํวาโส อมิตฺเตเนฺว สพฺพา
ธีโร จ สุขสํวาโส ญาตีนํว สมาคโม
ผู้เที่ยวสมคบกับคนพาล นั่นแหละย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลช้านาน การอยู่ร่วมกับพวกคนพาลเป็นทุกข์ทุกเมื่อ เหมือนอยู่กับศัตรู ส่วนนักปราชญ์ มีการอยู่ร่วมเป็นสุขเหมือนสมาคมกับพวกญาติ
Frequenting the company of fools, on has cause to grieve for long. Association with fools is ever painful as with a foe . To dwell together with the wise is happiness like meeting with kinsfold .
๒๐๘.ตสฺมา หิ ธีรญฺจ ปญญฺจ พหุสฺสตญฺจ โธรยฺหสีลํ วตวนฺเตมริยฺ
ตํ ตาหิสํ สปุปุริสํ สุเมธํ ภเชถ นกฺขตฺตปถํว จนฺทิมา
เพราะเหตุนั้นแหละ บุคคลจึงควรคบนักปราชญ์ผู้มีปัญญา เป็นพหูสูตร มีปกติเอางาน มีวัตร์ดี เป็นพระอริยะ เป็นสัตบุรุษ มีปัญญาดีเช่นนั้น เหมือนพระจันทร์คบคลองแห่งนักษัตร ฉนั้น
Therefore verilt-associate him, the intelligent, wise, learnd, dutiful, noble, who bears the yoke of virtue. Follow after such a one who is good and of deep wisdom, as the moon follows the track of stars.
พระธรรมบทคำโคลง
๑๙๗. ในหมู่มนุษย์ผู้ผูก เวรภัย กันนา
เราไม่ผูกเวรใคร เจ็บแค้น
ในมวลหมู่มนุษย์ใจ เจ็บมุ่ง ร้ายแฮ
เราอยู่เป็นสุขแม้น หมดพ้น เวรภัย ฯ
๑๙๘. ในหมู่มวลมนุษย์ผู้ ผูกพัน กิเลสแฮ
เราอยู่สงบสงัดสัน โดษแท้
ในมวลหมู่มนุษย์อัน เมามั่ว สุมแฮ
เราอยู่อย่างอิสระแล้ สุขแท้ จริงหนอ ฯ
๑๙๙. ในหมู่มวลมนุษย์ผู้ น้ำตา นองแฮ
เราไม่มีนัยนา ชุ่มน้ำ
ในมวลหมู่มนุษย์พา กันคร่ำ ครวญแฮ
เราอยู่อย่างสงบล้ำ สุขแท้ จริงหนอ ฯ
๒๐๐. เราอยู่ว่างเปล่าไร้ ความหวัง
มีอิ่มใจเป็นพลัง อิ่มอ้วน
เราอยู่วิเวกดัง อาภัสระ พรหมแฮ
เราอยู่เป็นสุขล้วน เลิศแท้ จริงหนอ ฯ
๒๐๑. ผู้ชนะย่อมพบพ้อง เวรภัย
ผู้พ่ายแพ้มีใจ เจ็บแค้น
แพ้เป็นพระชนะใคร อื่นหมด เวรแฮ
ผู้อยู่อย่างสงบแม้น หมดพ้น เวรภัย ฯ
๒๐๒.ร้อนใดจักเทียบด้วย ร้อนรา - คะแฮ
โทษอื่นเทียมโทสา ห่อนได้
โทษอื่นเท่าเบญจา ขันธ์ทุกข์ มีฤา
สุขอื่นมิเฉียดใกล้ สุขด้วย สงบใจฯ
๒๐๓. ความหิวเป็นโรคร้าย แรงนัก
เรือนร่างเป็นทุกข์หนัก หน่วงแท้
ผู้รู้ย่อมประจักษ์ ใจดั่ง นี้นา
พระนิพพานนั่นแล้ เลิศด้วย สุขสันต์ ฯ
๒๐๔. ไร้โรคเป็นลาภล้น เหลือนับ
รู้จักพอมีทรัพย์ มากแท้
คุ้นเคยย่อมเหมือนกับ ญาติสนิท กันนา
พระนิพพานนั่นแล้ เลิศด้วย สุขสันต์ ฯ
๒๐๕. รสชาติความสงัดซึ้ง ทรวงใน
หารสชาติอื่นใด เปรียบได้
เจริญสุขส่างทุกข์ไกล จากบาป กรรมแฮ
อิ่มเอิบในธรรมให้ ดื่มไว้ ในทรวง ฯ
๒๐๖.พบพระอริยเจ้า แจ่มใส
อยู่ร่วมเรือนสุขใจ ค่ำเช้า
ไม่เห็นร่างห่างไกล คนโฉด ชั่วแฮ
ย่อมอยู่สุขห่างเศร้า โศกนั้น นิรันดร ฯ
๒๐๗. อยู่ร่วมคนโฉดช้า สามานย์
ย่อมโศกเศร้าแสนนาน เนิ่นแท้
เป็นทุกข์เพราะคนพาล เหมือนศัต-รูแฮ
คบปราชญ์เป็นสุขแปล้ เปรียบคล้าย ญาติวงศ์ฯ
๒๐๘. อันนักปราชญ์ผู้เปรื่อง ปรีชา ชาติแฮ
เป็นมนุษย์มีศิลา เรียบร้อย
เป็นสัตบุรษหา ข้องแวะ ชั่วแฮ
ดั่งพระจันทร์แจ่มคล้อย เคลือนพ้น หมู่ดาว ฯ
(โปรดติดตามตอนต่อไป)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น