พระธรรมบทไตรพากย์พระธรรมบทคำโคลง ( อตฺตวคฺค)

พระธรรมบทไตรพากย์

อตฺตวคฺค

     ๑๕๗. อตฺตานํ เจ ปิยํ  ชญฺญา             รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ

     ติฌฺฌมญฺญตรํ ยามํ                             ปฎิชคฺเคยฺย ปณฺฑิโต

     ถ้ารู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็พึงรักษาตนนั้นไว้ให้ดี บัณฑิตพึงประคับประคองตนตลอดยามใดยามหนึ่งในบรรดายามทั้งสาม

     If one knows oneself to be dear ( to oneself), let one keep close watch upon oneself.  During any of the three watches the wise man should keep vigil.

      ๑๕๘. อตฺตานํ เอว ปฐฺมํ                       ปฎิรูปเป นิเวสเย

     อตญฺญมนุสาเสยฺย                                น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต

     บัณฑิตพึงตั้งตนไว้ในคุณธรรมอันสมควรก่อน เมื่อพร่ำสอนผู้อื่นในภายหลัง จึงจะไม่มัวหมอง

     First estabish thyself in the right, then thou mayest adm onish others.  Let not the wise man give occasi on for reproach.

     ๑๕๙. อตฺตานฐฺเจ ตถา กยิรา               ยถญฺญมนุสาสติ

     สุทนฺโต วต ทเมถ                                อตฺตา หิ กิร ทุทฺฺทโม

     ถ้าทำตนเหมือนอย่างที่สอนผู้อื่นได้ เป็นผู้ฝึกตนดีแล้ว จึงควรฝึกผู้อื่น ได้ยินว่าตนนั่นแหละฝึกได้ยาก

     If one shapes oneself according as one acmonishes others, thus wellcontrolled one will have control over others, it is difficult, indeed, to control oneself.

     ๑๖๐. อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ             โก หิ นาโถ ปโร  สียา

     อตฺตนา ว สุทนฺเตน                             นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ

     ตนนั่นแหละเป็นที่พึ่งของตน คนอื่นใครเล่าจะเป็นที่พึ่งได้ บุคคลมีตนที่ฝึกฝนดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งที่บุคคลได้โดยยาก 

     One oneself is the guardian of oneself ;  what other guardian would there be? With oneself fully controlled, one obtains a refuge which is hard to gain.

     ๑๖๑. อตฺตนา ว กตํ ปาปิ                อตฺจชํ     อตฺตสมฺภวํ

     อภิมนฺถติ ทุมฺเมธํ                           วชิรํวสฺสมมยํ มณี

     ความชั่วที่ตนทำไว้ เกิดจากตน มีตนเป็นแดนเกิด ย่อมย่ำยีคนพาลปัญญาทราม เหมือนเพชรเกิดจากหินย่ำยีแก้วมณีเสีย ฉนั้น 

     The evil done by oneself, begotten within oneself, produced from oneself, crushes the witless one at the diamond grinds the gem.

     ๑๖๒. ยสฺส อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยํ           มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ

     กโรติ โส ตถตฺตานํ                         ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส

     ความเป็นผู้ทุศีลเกินส่วน รวบรัดอัตภาพของผู้ใดไว้ เหมือนเถาย่านทรายรัดต้นสาละ ผู้นั้นย่อมทำตนให้เหมือนกับที่โจรปรารถนาจะทำแก่เขา ฉนั้น

     He who is exceedingly corrupt, like a maluva creeper strangling a sall tree, does even to himself that which an ene my would wish for him.

     ๑๖๓. สุกรานิ อสาธูนิ                 อตฺตโน อหิตานิ จ

     ยํ เว หิตญฺจ สาธุญฺจ                   ตํ เว ปรมทุกกรํ

     กรรมใดที่ไม่ดีและไม่มีประโยชน์แก่ตน กรรมนั้นทำได้ง่าย ส่วนกรรมใดดีและมีประโยชน์ด้วย  กรรมน้ันทำได้ยากยิ่งนัก

     It is easy to do things that are bad and not beneficial to one' self.  That which is good and beneficial, that is most difficult to do.

     ๑๖๔. โย สาสนํ อรหตํ              อริยานํ  ธมฺมชีวินํ

     ปฎิกฺโกสติ ทุมฺเมโธ                  ทิฎฺฐิ นิสฺสาย ปาปิกํ

     ผลานิ กณฺฎกสฺเสว                    อตฺตฆญฺญาย ผลฺลติ

     ผู้ใดปัญญาทราม อาศัยทิฎฐิอันชั่วช้ากล่าวคัดค้านคำสั่งสอนของพระอรหันต์ผู้เป็นอริยะเลี้ยงชีวิตโดยธรรม  ทิฎิของเขาน้ันย่อมเผล็โผลออกมาเพื่อฆ่าตน เหมือนขุยไผ่เผล็ดผลออกมาเพื่อฆ่าไผ่ ฉนั้น 

     The foolish man who, on account of false views, scorns the Teaching of the Noble Ones, the Arahants, the righteous of life. he bears the fruits of his own destruction like the bamboo( which bears fruits to its own destruction)

     ๑๖๕. อตฺตนา ว กตํ ปาปํ              อตฺตนา สํกิลิสฺสติ
   อตฺตนา อกตํ ปาปํ                          อตฺตนา ว วิสุชฌติ
   สุทฺธิ อสฺทฺธิ ปจฺจตฺตํ                       นาญฺโญ อญฺญํ วิโสธเย

     บุคคลทำชั่วด้วยตนเองก็ย่อมเศร้าหมองด้วยตนเอง ไม่ทำชั่วด้วยตนเอง ก็ย่อมบริสุทธิ์ด้วยตนเอง  ความบริสุทธิ์และความไม่บริสุทธิ์เป็นของเฉพาะตัว  ผู้อื่นจะทำผู้อื่นให้บริสุทธิ์ไม่ได้

     A man defiles himself through his own evil actions;  he purifies himself by avoiding evil.  Purity and impurity depend on oneself. No one can purify another.

     ๑๖๖. อตฺตทตูถํ  ปรตฺเตน            พหุนาปิ น หาปเย
     อตฺตทตฺถมภิญฺญาย                     สทตฺถปสุโต สียา

     บุคคลไม่ควรพร่าประโยชน์ของตนเสีย  เพราะประโยชน์ของผู้อื่นแม้จะมาก็ตาม  เมื่อรู้จักประโยชน์ของตนแล้วพึงขวนขวาย ในประโยชน์ของตนเถิด

     Let one not negelct one'own welfare for the welfare of others, howsoever great the latter may be. clearly perceiving one's own welfare let one be zealuos regarding one' good.

พระธรรมบทคำโคลง

     ๑๕๗. รักตนควรเร่งรู้                         รักษา ตนแฮ

     แต่ปฐมวัยมา                                     หมั่นกู้

     ถึงมัชฌิมวัยครา                                ปัจฉิม วัยแฮ

     จนตลอดสามวัยผู้                              ฉลาดรู้ ครองตน ฯ

     ๑๕๘. เริ่มต้นฝึกจิตตั้ง                       ตัวตน ก่อนแฮ

     จึงเปลี่ยนแปลงใจคน                         อื่นได้

     จะรู้ใจชน                                            มนุษย์ชาติ อื่นแฮ

     รู้กิเลสตนให้                                       ถ่องแล้ว ฉลาดจริง ฯ

     ๑๕๙. ฝึกตนประพฤติด้วย                  ดีงาม

     เป็นเยี่ยงชนอื่นตาม                           อย่างบ้าง

     ควรอุตส่าห์พยายาม                          ฝึกหัด ตนแฮ

     เพราะฝึกตนค่อนข้าง                         ยากแท้ กว่าใคร ฯ

     ๑๖๐. ตัวเราต้องพึ่ง                           ตัวเอง

     หวังพึ่งผู้อื่นเกรง                               ยากแท้

     ตัวเราเร่งข่มเหง                                ฝึกหัด ตนแฮ

     เป็นที่พึ่งตนแม้                                 ไม่รู้ พึ่งใคร ฯ

     ๑๖๑. อันบาปย่อมเกิดขึ้น                 แก่ตน โง่แฮ

     หลงกระทำบาปจน                           เดือดร้อน

     ดั้งสนิมย่อมเกิดบน                           โลหะ นั้นแฮ

     สนิมบาปย่อมบ่อนย้อน                     กัดเจ้า ของเอง ฯ

     ๑๖๒.บาปชั่วย่อมเปรียบคล้าย         กับกา ฝากแฮ

     เมื่องอกงามขึ้นมา                           มากแล้ว

     ย่อมค่อยฆ่าพฤกษา                        เสียกรอบ แห้งแฮ

     ไม่พักรอคนแผ้ว                              โค่นล้ม อันใด ฯ

     ๑๖๓. กรรมชั่วผลชั่วร้าย                 เลวทราม

     คนชั่วทำง่ายตาม                            สะดวกแท้

     กรรมดีเกิดผลงาม                           ออกดอก ช้าแฮ

     คนชั่วทำยากแล้                              แต่ล้วน ฝืนใจ ฯ

     ๑๖๔. พระธรรมคำพระผู้                อรหันต์

     ชี้ช่องชีวิตอัน                                 เลิศให้

     คนโง่ย่อมเย้ยหยัน                         ย้อนกลับ  ทางแฮ

     เปรียบดั่งขุยฆ่าไม้                         ไผ่ม้วย มีผล ฯ  

     ๑๖๕. ทำบาปบาปย่อมซ้ำ             ใส่ตน
     บาปย่อมไม่มีคน                            อื่นสร้าง
     บริสุทธิ์และมีมล                            ทินโทษ
     คนอื่นมิอาจล้าง                            สะอาดให้ แก่ใคร ฯ

     ๑๖๖. แม้ทำบุญมากแท้                 แก่ชน อื่นแฮ
     ตนย่อมไม่ลุผล                              เลิศได้
     ควรรู้จักว่าตน                                มุุ่งสิ่ง ใดแฮ
     จงเร่งขวนขวายให้                        ลุแจ้ง มรรคผล ฯ

(โปรดติดตามตอนต่อไป)