พระธรรมบทไตรพากย์พระธรรมบทคำโคลง ( โลกวคฺค)

โลกวคฺค

     ๑๖๗. หีนํ ธมฺมํ น เสเวยฺย                       ปมาเทน น สิวเส

     มิจฺฉาทิฎฐิ น เสเวยฺย                              น สิยา โลกาวฑฺฒโน

     ไม่ควรเสพธรรมอันเลว ไม่ควรอยู่ร่วมกับความประมาท ไม่ควรเสพความเห็นผิด ไม่ควรเป็นคนยังโลกให้เจริญฝ่ายเดียว

     Do not follow mean things . Dwell not in negligence.  Cherish not false views.  Be not one of those that lingers long in the world.

     ๑๖๘. อุตฺติฎเฐฺ นปฺปมชฺเชยฺย              ธมฺมํ สุจริตํ จเร

     ธมฺมจารี สุขํ เสตํ                                 อสฺม โลเก ปรมฺหิ จ

     ภิกษุไม่ควรประมาทในบิณฑบาตร อันตนควรลุกขึ้นรับความประพฤติสุจริตธรรม ผู้ประพฤติธรรม ย่อมอยู่เป็นสุขในโลกนี้ และโลกอื่น

     Arise ! Be not negligent ; Lead a righteous life.  The righteous live happily both in this world and in the other.

     ๑๖๙. ธมฺมํ จเร สุจริตํ                   น ตํ ทุจจริตํ จเร

      ธมฺมจารี สุขํ เสติ                         อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ

     ควรประพฤติสุจริตธรรม ไม่ควรประพฤติทุจริตธรรม ผู้ประพฤติธรรมย่อมอยู่เป็นสุข ทั้งในโลกนี้และโลกอื่น

     Lead a righteous life, but not one that is corrupt.  The righteous live happily both in the world and in the other.

     ๑๗๐. ยถา พุพพูสกํ ปสฺเส        ยถา ปสฺเส มรีจิกํ

      เอวํ โลกํ อเวกฺขนตํ                  มจฺจุราชา น ปสฺสติ

     มัจจุราชย่อมไม่เห็นบุคคลผู้มองเห็นโลก เหมือนคนเห็นฟองน้ำ เหมือนคนเห็นพยับแดด

     Look upon the world as a bubble; regard the world as it were  a mirage.  Thus regarding the world, the Lord of  Death finds thee not.

     ๑๗๑. เอถ ปสฺสถิมํ โลกํ         จิตตํ ราชรถูปมํ

     ยตฺถ พาลา วิสีทนฺติ                นตฺถิ สงฺโค วิชานตํ

     เธอทั้งหลายจงมามองดูโลกนี้ อันตระการดุจราชรถ ที่พวกคนเขลากำลังหมกมุ่นอยู่  แต่พวกผู้รู้หาข้องอยู่ไม่

     Come, behold this world, sinilar to an ornamented royal chariot, wherein the fools flounder, but wherein for the wise there is no attachment.

     ๑๗๒. โย จ ปุพฺเพ ปมชฺชิตฺวา       ปจฺฉา โส นปฺปมชฺชติ

     โส มํ โลกํ ปภาเสติ                       อพฺภา มุตฺโต จนฺทิมา

     ผู้ใดประมาทในเบื้องต้น แต่ภายหลังไม่ประมาท ผู้นั้นย่อมทำโลกนี้ให้สว่างเหมือนพระจันทร์พ้นจากหมอกเมฆส่องโลกให้สว่าง ฉนั้น 

     Whosoever was negltgent before, but afterwards practises vigilance, such a one illumines this world like the moon emerging from a cloud.

     ๑๗๓.อสฺส ปาปํ กตํ กมฺมํ            กุสเลน ปิธียติ

     โส มํ โลกํ ปภาเสติ                    อพฺกา มุตฺโต ว จนฺทิมา

     ผู้ใดทำกรรมชั่วไว้แล้ว  ภายหลังละได้ด้วยความดี ผู้นั้นย่อมทำโลกนี้ให้สว่างเหมือนพระจันทร์พ้นจากเมฆหมอกส่องโลกให้สว่าง ฉะนั้น

     Whosoever covers over what evil he has done with deeds that are good, he illumines this world like the moon frees from a cloud.

     ๑๗๔. อนฺธภูโต อยํ โลโก      ตนฺเกตฺถ วิปสฺสติ

     สกุโณ ชาลมุตฺโต  ว               อปฺโป สคฺคาย คจฺฉติ

     สัตว์โลกนี้เป็นผู้บอด ในจำนวนสัตว์เหล่านี้ สัตว์จำนวนน้อยที่เห็นแจ้งได้  สัตว์จำนวนน้อยที่ไปสวรรค์ เหมือนนกที่หลุดจากข่ายมีน้อย ฉนั้น

     Blind is the world; few are they who see( the fact). Like a bird escaping from a net, few are they that go to heaven.

     ๑๗๕. หํสาทิจฺจปเถ ยนฺติ            อากาเส ยนฺติ อิทฺธิยา
     นียนฺติ ธีรา โลกมฺหา                    เชตฺวา มารํ สวาหินี

     หงส์ย่อมบินไปในอากาศ ผู้มีฤทธิ์ก็ย่อมเหาะไปในอากาศได้ นักปราชญ์ชนะมาร พร้อมทั้งเสนามาร แล้วย่อมนำตนออกไปจากโลกได้

     Swans fly on the path of the sun.  Those possossed of supernatural powers pass through the air.  The wise go forth out of the world, having conquered Mara and his troops.

     ๑๗๖. เอกํ ธมฺมํ อตีตสฺส               มุสาวาทิสฺส ชนฺตุโน
     วิติณฺณปร โลกกสฺส                      นตฺถิ ปาปํ อการิยํ

     บุคคลผู้ล่วงเลยสัจจะอันเป็นธรรมอย่างเอก ย่อมมักพูดเท็จ ปฎิเสธโลกหน้าเสียแล้วที่จะไม่ทำชั่วเป็นอันไม่มี

     There is on evil that cannot be done by a lying persons who has transgressed one precept,  and who holds in scorn the world beyond.

     ๑๗๗. น เว กทริยา เทวโลกํ วชนฺติ    พาลา หเว นปฺปสํสนฺติ ทานํ
     ธีโร จ ทานํ อนุโมทมาโน                   เตเนว โส โหติ สุขี ปรตฺถ

     คนตระหนี่จะไปสู่เทวโลกไม่ได้เลย  คนพาลย่อมไม่สรรเสริญทาน ส่วนนักปราชญ์อนุโมทนาทานอยู่ เพราะเหตุนั้นแหละ ท่านจึงมีสุขในโลกหน้า

     Of  a truth, the misers do not go to heaven.  Fools do not praise liberality.  The wise man, however, rejoices in giving , and thereby becomes happy hereafter.

     ๑๗๘. ปฐฺพฺยา เอกรชฺเชน           สคฺคสฺส คมเนน วา
     สพฺพโลกาธิปจฺเจน                     โสดาปตฺติผลํ วรํ

     โสดาปัตติผล ประเสริฐกว่าความเป็นจักรพรรดิ, ผู้เป็นเอกราชในแผ่นดิน  ประเสริฐกว่าการไปสวรรค์ และประเสริฐกว่าความเป็นใหญ่ในโลกทั้งปวง 

     Better is the fruit of Entering the Stream than sole so vereignty over the earth, than going to heaven, than rule supreme over the entire universe.

พระธรรมบทคำโคลง

     ๑๖๗. อย่าทำสิ่งชั่วร้าย                  เลวทราม

     อย่าอยู่อย่างมีความ                       ประมาทไซร้

     อย่าเห็นผิดธรรมตาม                     ใจชอบ ตนแฮ

     อย่าอยู่ทางโลกให้                         รกเรื้อ กามคุณ ฯ

     ๑๖๘. จงลุกให้ห่างพ้น                   เมามัว ประมาทแฮ

     ประพฤติแก่ธรรมเอา                       ชอบแล้ว 

     ผู้ประพฤติดีเนา                               ในสุข เสมอแฮ

     เป็นสุขภพนี้แผ้ว                              ภพหน้า สุขเกษม ฯ

     ๑๖๙. จงเป็นอยู่อย่างผู้                  สุจริต ธรรมแฮ

     ไม่ประพฤติสิ่งผิด                           ชั่วแล้ว

     ผู้ประพฤติธรรมนิตย์                        เนาสุข เสมอแฮ

     เป็นสุขภพนี้แผ้ว                              ภพหน้า สุขเกษม ฯ

     ๑๗๐. ผู้มองเห็นโลกแจ้ง                 ทั้งปวง

     เฉกเช่นพยับแดดลวง                       เนตรแล้ว

     ไร้สาระควรหวง                                ห่วงสิ่ง ใดแฮ

     คนเช่นนี้ย่อมแคล้ว                           บ่วงท้าว มฤตยู ฯ

     ๑๗๑. แลโลกวิจิตรตั้ง                       ตรูตา

     ดั่งราชรถทองทา                               ทาบแพร้ว

     คนโง่ย่อมหลงอา                               ศัยอยู่ กันแฮ

     แต่ท่านผู้ประเสริฐแล้ว                       หลีกพ้น โลกไป ฯ

     ๑๗๒.ผู้หลงประมาทแล้ว                   หนหลัง

     คืนสติตนระวัง                                    จิตไว้

     ดั่งเงาโลกบดบัง                                จันทร์ส่อง แสงแฮ

     กลับหลุดพ้นโลกได้                           สว่างห้วง เวหา ฯ

     ๑๗๓.ผู้ทำบาปชั่วแล้ว                        หนหลัง

     ละชั่วทำดีระวัง                                    จิตไว้

     ดั่งเงาโลกบดบัง                                 จันทร์ส่อง แสงแฮ

     กลับหลุดพ้นโลกได้                            สว่างห้วง เวหา ฯ

     ๑๗๔.คนส่วนมากมีดคลุ้ม                   มัวมน

     น้อยนักจิตใจคน                                  ผ่องแผ้ว

     น้อยนักจักหลุดบน                              โลกสู่ สวรรค์แฮ

     นกมากมักติดแร้ว                                หลุดน้อย นักหนา ฯ

     ๑๗๕. หงษ์เหินเวหาสู้                        สุริยา 

     มีฤทธิ์เหาะเหินอา                               กาศกว้าง 

     ผู้รู้ละโลกหา                                       โลกุตตร ธรรมแฮ 

     ย่อมหลุดมือมารล้าง                           ไล่คว้า ไป่ถึง ฯ

     ๑๗๖.คนล่วงศีลหนึ่งข้อ                      มุสา วาทแฮ
     มักพูดเท็จวาจา                                   หยาบช้า
     ไม่เคยคิดบาปหนา                              ในโลก หน้าแฮ
     จักไม่ทำบาปกล้า                                อื่นนั้น ไป่มี ฯ

     ๑๗๗. คนตระหนี่มิได้                          ไปสวรรค์
     คนโง่ไม่กล่าวขวัญ                               ฝ่ายให้
     คนฉลาดย่อมกล่าวสรร                         เสริญซึ่ง ทานแฮ
     ว่าเกิดผลบุญได้                                   โลกหน้า สุขศรี ฯ

    ๑๗๘. ยิ่งกว่าครองราชย์ได้                   เสวยสม บัติแฮ
     ยิ่งกว่าขึ้นสวรรค์ชม                              ม่านฟ้า 
     ยิ่งกว่าพระมหาบรม                              จักรพรรดิ โลกแฮ
     คือลุโสดาเจ้า                                       แจ่มแจ้ง ปัตติผล ฯ                                                               

    

                           

พระธรรมบทไตรพากย์พระธรรมบทคำโคลง ( อตฺตวคฺค)

พระธรรมบทไตรพากย์

อตฺตวคฺค

     ๑๕๗. อตฺตานํ เจ ปิยํ  ชญฺญา             รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ

     ติฌฺฌมญฺญตรํ ยามํ                             ปฎิชคฺเคยฺย ปณฺฑิโต

     ถ้ารู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็พึงรักษาตนนั้นไว้ให้ดี บัณฑิตพึงประคับประคองตนตลอดยามใดยามหนึ่งในบรรดายามทั้งสาม

     If one knows oneself to be dear ( to oneself), let one keep close watch upon oneself.  During any of the three watches the wise man should keep vigil.

      ๑๕๘. อตฺตานํ เอว ปฐฺมํ                       ปฎิรูปเป นิเวสเย

     อตญฺญมนุสาเสยฺย                                น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต

     บัณฑิตพึงตั้งตนไว้ในคุณธรรมอันสมควรก่อน เมื่อพร่ำสอนผู้อื่นในภายหลัง จึงจะไม่มัวหมอง

     First estabish thyself in the right, then thou mayest adm onish others.  Let not the wise man give occasi on for reproach.

     ๑๕๙. อตฺตานฐฺเจ ตถา กยิรา               ยถญฺญมนุสาสติ

     สุทนฺโต วต ทเมถ                                อตฺตา หิ กิร ทุทฺฺทโม

     ถ้าทำตนเหมือนอย่างที่สอนผู้อื่นได้ เป็นผู้ฝึกตนดีแล้ว จึงควรฝึกผู้อื่น ได้ยินว่าตนนั่นแหละฝึกได้ยาก

     If one shapes oneself according as one acmonishes others, thus wellcontrolled one will have control over others, it is difficult, indeed, to control oneself.

     ๑๖๐. อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ             โก หิ นาโถ ปโร  สียา

     อตฺตนา ว สุทนฺเตน                             นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ

     ตนนั่นแหละเป็นที่พึ่งของตน คนอื่นใครเล่าจะเป็นที่พึ่งได้ บุคคลมีตนที่ฝึกฝนดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งที่บุคคลได้โดยยาก 

     One oneself is the guardian of oneself ;  what other guardian would there be? With oneself fully controlled, one obtains a refuge which is hard to gain.

     ๑๖๑. อตฺตนา ว กตํ ปาปิ                อตฺจชํ     อตฺตสมฺภวํ

     อภิมนฺถติ ทุมฺเมธํ                           วชิรํวสฺสมมยํ มณี

     ความชั่วที่ตนทำไว้ เกิดจากตน มีตนเป็นแดนเกิด ย่อมย่ำยีคนพาลปัญญาทราม เหมือนเพชรเกิดจากหินย่ำยีแก้วมณีเสีย ฉนั้น 

     The evil done by oneself, begotten within oneself, produced from oneself, crushes the witless one at the diamond grinds the gem.

     ๑๖๒. ยสฺส อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยํ           มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ

     กโรติ โส ตถตฺตานํ                         ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส

     ความเป็นผู้ทุศีลเกินส่วน รวบรัดอัตภาพของผู้ใดไว้ เหมือนเถาย่านทรายรัดต้นสาละ ผู้นั้นย่อมทำตนให้เหมือนกับที่โจรปรารถนาจะทำแก่เขา ฉนั้น

     He who is exceedingly corrupt, like a maluva creeper strangling a sall tree, does even to himself that which an ene my would wish for him.

     ๑๖๓. สุกรานิ อสาธูนิ                 อตฺตโน อหิตานิ จ

     ยํ เว หิตญฺจ สาธุญฺจ                   ตํ เว ปรมทุกกรํ

     กรรมใดที่ไม่ดีและไม่มีประโยชน์แก่ตน กรรมนั้นทำได้ง่าย ส่วนกรรมใดดีและมีประโยชน์ด้วย  กรรมน้ันทำได้ยากยิ่งนัก

     It is easy to do things that are bad and not beneficial to one' self.  That which is good and beneficial, that is most difficult to do.

     ๑๖๔. โย สาสนํ อรหตํ              อริยานํ  ธมฺมชีวินํ

     ปฎิกฺโกสติ ทุมฺเมโธ                  ทิฎฺฐิ นิสฺสาย ปาปิกํ

     ผลานิ กณฺฎกสฺเสว                    อตฺตฆญฺญาย ผลฺลติ

     ผู้ใดปัญญาทราม อาศัยทิฎฐิอันชั่วช้ากล่าวคัดค้านคำสั่งสอนของพระอรหันต์ผู้เป็นอริยะเลี้ยงชีวิตโดยธรรม  ทิฎิของเขาน้ันย่อมเผล็โผลออกมาเพื่อฆ่าตน เหมือนขุยไผ่เผล็ดผลออกมาเพื่อฆ่าไผ่ ฉนั้น 

     The foolish man who, on account of false views, scorns the Teaching of the Noble Ones, the Arahants, the righteous of life. he bears the fruits of his own destruction like the bamboo( which bears fruits to its own destruction)

     ๑๖๕. อตฺตนา ว กตํ ปาปํ              อตฺตนา สํกิลิสฺสติ
   อตฺตนา อกตํ ปาปํ                          อตฺตนา ว วิสุชฌติ
   สุทฺธิ อสฺทฺธิ ปจฺจตฺตํ                       นาญฺโญ อญฺญํ วิโสธเย

     บุคคลทำชั่วด้วยตนเองก็ย่อมเศร้าหมองด้วยตนเอง ไม่ทำชั่วด้วยตนเอง ก็ย่อมบริสุทธิ์ด้วยตนเอง  ความบริสุทธิ์และความไม่บริสุทธิ์เป็นของเฉพาะตัว  ผู้อื่นจะทำผู้อื่นให้บริสุทธิ์ไม่ได้

     A man defiles himself through his own evil actions;  he purifies himself by avoiding evil.  Purity and impurity depend on oneself. No one can purify another.

     ๑๖๖. อตฺตทตูถํ  ปรตฺเตน            พหุนาปิ น หาปเย
     อตฺตทตฺถมภิญฺญาย                     สทตฺถปสุโต สียา

     บุคคลไม่ควรพร่าประโยชน์ของตนเสีย  เพราะประโยชน์ของผู้อื่นแม้จะมาก็ตาม  เมื่อรู้จักประโยชน์ของตนแล้วพึงขวนขวาย ในประโยชน์ของตนเถิด

     Let one not negelct one'own welfare for the welfare of others, howsoever great the latter may be. clearly perceiving one's own welfare let one be zealuos regarding one' good.

พระธรรมบทคำโคลง

     ๑๕๗. รักตนควรเร่งรู้                         รักษา ตนแฮ

     แต่ปฐมวัยมา                                     หมั่นกู้

     ถึงมัชฌิมวัยครา                                ปัจฉิม วัยแฮ

     จนตลอดสามวัยผู้                              ฉลาดรู้ ครองตน ฯ

     ๑๕๘. เริ่มต้นฝึกจิตตั้ง                       ตัวตน ก่อนแฮ

     จึงเปลี่ยนแปลงใจคน                         อื่นได้

     จะรู้ใจชน                                            มนุษย์ชาติ อื่นแฮ

     รู้กิเลสตนให้                                       ถ่องแล้ว ฉลาดจริง ฯ

     ๑๕๙. ฝึกตนประพฤติด้วย                  ดีงาม

     เป็นเยี่ยงชนอื่นตาม                           อย่างบ้าง

     ควรอุตส่าห์พยายาม                          ฝึกหัด ตนแฮ

     เพราะฝึกตนค่อนข้าง                         ยากแท้ กว่าใคร ฯ

     ๑๖๐. ตัวเราต้องพึ่ง                           ตัวเอง

     หวังพึ่งผู้อื่นเกรง                               ยากแท้

     ตัวเราเร่งข่มเหง                                ฝึกหัด ตนแฮ

     เป็นที่พึ่งตนแม้                                 ไม่รู้ พึ่งใคร ฯ

     ๑๖๑. อันบาปย่อมเกิดขึ้น                 แก่ตน โง่แฮ

     หลงกระทำบาปจน                           เดือดร้อน

     ดั้งสนิมย่อมเกิดบน                           โลหะ นั้นแฮ

     สนิมบาปย่อมบ่อนย้อน                     กัดเจ้า ของเอง ฯ

     ๑๖๒.บาปชั่วย่อมเปรียบคล้าย         กับกา ฝากแฮ

     เมื่องอกงามขึ้นมา                           มากแล้ว

     ย่อมค่อยฆ่าพฤกษา                        เสียกรอบ แห้งแฮ

     ไม่พักรอคนแผ้ว                              โค่นล้ม อันใด ฯ

     ๑๖๓. กรรมชั่วผลชั่วร้าย                 เลวทราม

     คนชั่วทำง่ายตาม                            สะดวกแท้

     กรรมดีเกิดผลงาม                           ออกดอก ช้าแฮ

     คนชั่วทำยากแล้                              แต่ล้วน ฝืนใจ ฯ

     ๑๖๔. พระธรรมคำพระผู้                อรหันต์

     ชี้ช่องชีวิตอัน                                 เลิศให้

     คนโง่ย่อมเย้ยหยัน                         ย้อนกลับ  ทางแฮ

     เปรียบดั่งขุยฆ่าไม้                         ไผ่ม้วย มีผล ฯ  

     ๑๖๕. ทำบาปบาปย่อมซ้ำ             ใส่ตน
     บาปย่อมไม่มีคน                            อื่นสร้าง
     บริสุทธิ์และมีมล                            ทินโทษ
     คนอื่นมิอาจล้าง                            สะอาดให้ แก่ใคร ฯ

     ๑๖๖. แม้ทำบุญมากแท้                 แก่ชน อื่นแฮ
     ตนย่อมไม่ลุผล                              เลิศได้
     ควรรู้จักว่าตน                                มุุ่งสิ่ง ใดแฮ
     จงเร่งขวนขวายให้                        ลุแจ้ง มรรคผล ฯ

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

     

    

  

พระธรรมบทไตรพากย์พระธรรมบทคำโคลง ( ชราวคฺค)

ชราวคฺค

     ๑๔๖. โก นุ หาโส กิมานนฺโท             นิจฺจํ ปชฺชลิเต สติ

     อนฺธกาเรน โอนทฺธา                           ปทีปํ น คเวสถ

     จะมัวร่าเริงยินดีอะไรกันอยู่ในเมื่อโลกสันนิวาสลุกโพลงอยู่เป็นิตย์ พวกเธออันความมืดหุ้มห่อไว้แล้ว ทำไมจึงไม่แสวงหาประทีป ?

  What mirth, what pleasure can there be where all is ever burning ?
  Shriuded in darkness, will ye not seek a light?

     ๑๔๗. ปสฺส จิตฺตกตํ พิมฺพํ                 อรุกายํ สมฺสสิตํ
      อาตุรํ พหุสงฺกปฺปํ                             ยสฺส นตฺถิ ธุวํ ฐิฺติ

     เธอจงดูอัตภาพ ที่ดูเหมือนประดับไว้อย่างวิจิตร แต่ที่จริงเป็นแผลอันแสนจะเดือดร้อนรวมกันอยู่  อันคนเป็นอันมากยังจำนงกันอยู่ ไม่มีความยั่งยืนมั่นคงเลย

     Behold this beautified image, this heap of accumulated noisomeness, diseased, full of hankerings, which has nothing lasting or stable.

     ๑๔๘. ปริชิฌฺฌมิทํ รูปํ                โรคนิทฺธํ ปภงฺคฺรํ
     ภิชฺชติ ปูติสนฺเทโห                     มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ

     รูปนี้เป็นรังแห่งโรค ผุพังคร่ำคร่า รวบรวมไว้ด้วยของเปื่อยเน่าทั้งสิ้น ย่อมจะต้องแตกไป เพราะชีวิตมีความตายเป็นที่สุด

      Frail is this body, a nest of disease, and perishable, this putrid mass breaks up.  Death is the end of life.

     ๑๔๙. ยานิมานิ อปตฺถานิ             อลาพูเนว สารเท
     กาโปตกานิ อฎฺฐฺีนิ                       ตานิ ทิสฺวาน กา รติ

     จะน่ายินดีอะไร เมื่อได้เห็นกระดูกอันไม่น่าปรารถนาเหล่านี้ เหมือนน้ำเต้าที่กระจัดกระจายในสารทกาล  มีสีเหมือนนกพิราบ

     When like gourds in autumm these grey bones lie scattered all about,  what pleasure is there in looking at them?

     ๑๕๐. อฎฺฐฺีนํ นครํ กตํ                 มิสโลหิตเลปนํ
     ยตฺถ ชรา จ มจฺจุ จ                     มาโน มกฺโข จ โอหิโต

     รูปนี้ อันธรรมชาติสร้างขึ้นให้เป็นนครแห่งกระดูก มีเนื้อและเลือดฉาบทาไว้เป็นที่ตั้งแห่งชรา มัจจุ มานะ (ความเย่อหยิ่ง)  และมักขะ (ความลบลู่)

     Here is a city built of bones and coated with flesh and blood, wherein are deposited decay, death, pride and jealousy.

     ๑๕๑. ชีรานฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตา     อโถ สรีรมฺปิ ชรํ อุเปติ
     สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ                 สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺติ

      ราชรถอันวิจิตรงดงามยังเก่าคร่ำคร่าได้  ถึงแม้สรีระร่างกายก็ย่อมเข้าถึงความชรา แต่ธรรมของสัตบุรษย่อมไม่ถึงความชรา สัตบุรุษนั่นแหละ ที่จะพูดกันกับสัตบุรุษได้รู้เรื่อง

     Even the gaily decked royal chariots wear out;  surely this body too will go to decay; thus do the righteus make it known to the Good.

     ๑๕๒. อปฺปสฺสฺตายํ ปุริโส              พลิวทฺโทว ชีรติ
     มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺติ                     ปญฺญา ตสฺส น วฑฺฒติ

     บุรุษผู้ได้สดับน้อย ย่อมเสื่อมไปเหมือนโคถึก เนื้อหนังของมันเจริญขึ้น แต่ปัญญาของมันหาเจริญขึ้นไม่

     The ignorant man lives a bull; his bulk increases, but not his wisdom.

     ๑๕๓. อเนกชาติสํสารํ                สนฺธาวิสฺสํ อนิพฺพิสํ
     คหการกํ คเวสนฺโต                    ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ

     เราเที่ยวค้นหานายช่างผู้ทำเรือน เมื่อไม่พบ จึงได้ท่องเที่ยวไปสู่สงสารมีชาติมิใช่น้อย การเกิดเป็นทุกข์ร่ำไป

     Many a Birth have I traversed in this round of lives and deaths, vainly seeking the builder of this house.   Sorrowful is repeated birth.

     ๑๕๔. คหการก ทิฎฺโฐฺสิ           ปุน เคหํ น กาหสฺิ
     สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา           คหกูฎํ วิสงฺขิตํ
     วิสงฺขารคตํ จิตฺตํ                       ตณฺหานํ ขยมชฺฌคา

     แน่ะนายช่างผู้ทำเรือน เราพบเจ้าแล้ว เจ้าจักทำเรือนอีกไม่ได้แล้ว  ซี่โครงทุกซี่ของเจ้าเราหักเสียแล้ว ช่อฟ้าเราก็ทำลายแล้ว จิตของเราถึงพระนิพพาน อันไม่มีปัจจัยปรุงแต่งได้ เราบรรลุถึงความสิ้นตัณหาแล้ว

     O House-builder, you are seen; never again shall you build the house.  All your rafters are broken; your ridge- pole is shattered.  My mind is gone to dissolution; I have attained the end of craving.

     ๑๕๕. อจริตฺวา พฺรหฺมจริยํ           อลทฺธา โยพฺพเน ธนํ
     ชิณฺณโกญฺจาว ฌายนฺติ              ขีณมจฺเฉว ปลฺเล

     คนพาลไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่หาทรัพย์ให้ได้ในคราวเป็นหนุ่ม ย่อมซบเซาเหมือนนกกระเรียนแก่ติดอยู่ในเปือกตมที่สิ้นปลาแล้ว ฉะนั้น

      Not having led the Holy Life, not having obtained wealth in their youth, - such as these pine away like aged herons in a lake in which there are no fish.

     ๑๕๖. อจริตฺวา พฺรหฺมจริยํ             อลทฺธา โยพฺพเน ธนํ
     เสนฺติ จาปาติขีณาว                      ปุราณานิ อนฺตถุนํ

     คนพาล ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่หาทรัพย์ให้ได้ในคราวเป็นหนุ่ม ย่อมนอนทอดถอนถึงกรรมเก่า เหมือนลูกศรที่พ้นไปจากแหล่งแล้ว ฉะนั้น

     They who inyouth have not led the life that is best or have not gathered wealth, lie like worn out arrows, poudering over the past actions.

พระธรรมบทคำโคลง

     ๑๔๖. หลงร่าเริงสนุกด้วย              กลใด

     เมื่อโลกร้อนเป็นไฟ                       ลุกไหม้

     ใยมัวลุ่มหลงใน                             ความมืด มนแฮ

     ไม่จุดประทีปให้                            สว่างแจ้ง แสงธรรม ฯ

     ๑๔๗. นึกว่าหล่อร่างร้าย               กายสู เจ้าเอย

     มีแต่บาดแผลรู                              รั่วช้ำ

     เป็นเรือนโรคร้ายดู                        โสโครก นักแฮ

     ไม่ยั่งยืนสมน้ำ                               จิตเจ้า ปรารถนา ฯ

     ๑๔๘. ร่างกายเติบใหญ่เข้า           วัยชรา

     เป็นที่เกิดโรคา                               พาธร้าย

     เกิดแก่เจ็บมรณา                            ต่อเนื่อง ไปแฮ

     ชีวิตวันสุดท้าย                               จบด้วย ความตาย ฯ

     ๑๔๙.ตายแล้วกระดูกกลิ้ง              กองขาว โพลนแฮ
     ใครไม่ต้องการราว                          ขยะทิ้ง
     ไม่น่าภิรมย์คราว                             กายผุ พังแฮ
     ดั่งเปลือกน้ำเต้ากลิ้ง                      เน่าทิ้ง สารทกาล ฯ

     ๑๕๐. ร่างกายประกอบด้วย             โครงกระ ดูกแฮ
     ภายนอกมีเนื้อปะ                             ปกไว้
     ย่อมแก่เฒ่ามรณะ                            ในที่ สุดแฮ
     หมิ่นท่านถึอตัวไร้                             ประโยชน์แท้ ทีเดียว ฯ

     ๑๕๑. ราชรถทองท่านพริ้ง               พราวตา
     ยังเก่าชำรุดครา                                คร่ำใช้
     ร่างกายย่อมแก่ชรา                          โรยร่วง ลงแฮ
     สัตบุรษธรรมไร้                                 เก่าล้า กาลสมัย ฯ

     ๑๕๒.บุรุษผู้สดับน้อย                       นักหนา
     จิตย่อมไม่วัฒนา                              สักน้อย
     ดั่งโคถึกมฤคา                                 มากแต่ เนื้อแฮ
     แต่สติปัญญาด้อย                            ต่ำไร้ ความเจริญ ฯ 

     ๑๕๓.เวียนว่ายตายเกิดด้วย              อนันต์นาน ชาติแฮ
     ค้นไม่พบตัวการ                                เกิดแล้ว
     ย่อมเวียนว่ายสังสาร                         วัฎทุกข์  นี้แล
     ย่อมเกิดใหม่ไม่แคล้ว                       ทุกข์ซ้ำ แสนหน ฯ

     ๑๕๔.เมื่อค้นพบจับได้                      ตัวการ
     ผู้ก่อเกิดสงสาร                                 วัฎแล้ว
     ทำลายทัพสัมภาร                             เครื่องผูก พันแฮ
     ย่อมลุนิพพานแผ้ว                            หลุดพ้น ตัณหา ฯ

     ๑๕๕.ยามหนุ่มไม่หมั่นสร้าง             แสวงหา
     บุญกุศลเงินตรา                                มากไว้
     ยามแก่ดั่งนกกา                                เรียนแก่ เฒ่าแฮ
     จับเจ่าริมสระไร้                                 ภัตไร้ มัจฉา ฯ

     ๑๕๖. ยามหนุ่มไม่หมั่นสร้าง            แสวงหา
     บุญกุศลเงินตรา                               มากไว้
     ยามแก่นั่งโศกา                               งอก่อ อยู่แฮ
     ประดุจธนูผุใช้                                  บ่ได้ เก็บวาง ฯ  

    

(โปรดติดตามตอนต่อไป)