พระธรรมบทไตรพากย์
ยมกวคฺค
๐๐๐๐๐
๑. นโมปุพพงฺคมา ธมฺมา มโนเสฎฐา มโนมยา
มนสา เจ ปทฺฎเฐน ภาสติ วา กโรติ วา
ตโต นํ ทุกฺขมเนฺวติ จกฺกํ ว วหโต ปทํ
ธรรมทั้งหลายมีใจถึงก่อนมีใจประเสริฐที่สุดสำเร็จมาแต่ใจ ถ้าบุคคลมีใจร้าย จะพูดก็ตาม จะทำก็ตาม เพราะความมีใจร้ายน้ัน ทุกข์ย่อมติดตามเขาไปเหมือนล้อหมุนตามรอยเท้าโคผู้ลากแอกไปฉนั้น
All mental states have as their forerunner, mind is their chief,and they are mind-made. If, with an impure mind, one speaks or acts, then suffering follows one even as the wheel, the hoof the ox (who is drawing a cart)
๒. มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา มโนเสฎฐา มโนมยา
มนสา เจ ปสนฺเนน ภาสติ วา กโรติ วา
ตโต นํ สุขมเนวติ ฉายา ว อนปายินี
ธรรมทั้งหลาย มีใจถึงก่อนมีใจประเสริฐที่สุด สำเร็จมาแต่ใจ ถ้าบุคคลมีใจผ่องใส จะพูดก็ตาม จะทำก็ตาม เพราะความมีใจผ่องใสน้ัน สุขย่อมติดตามเขาไปเหมือนเงา ไม่พรากจากร่างฉนั้น
Mind is the foreunner of all mental states; mind is their chief, and they are mind-made. If,with a pure mind, one speak or acts, happiness folloews him close like his never-departing shadow.
๓. อกโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ อชินิ มํ อหาสิ เม
เย จ ตํ อุปนยฺหนฺติ เวรํ เตสํ น สมฺมติ
ชนเหล่าใดเข้าไปผูกความโกรธว่าคนโน้นได้ด่าเรา ได้ประหารเราได้ชนะเรา ได้ลักของของเราไป เวรของชนเหล่านั้นย่อมไม่สงบ
In those who harbour such thoughs : He reviled me, beat me, overpowered me, robbed me, anger never is stilled.
๔. อกฺโกจฉิ มํ อวธิ มํ อชินิ มํ อหาสิ เม
เย จ ตํ นูปนยฺหนฺติ เวรํ เตสูปสมฺมติ
ชนเหล่าใดไม่เข้าไปผูกความโกรธว่าคนโน้นได้ด่าเรา ได้ประหารเรา ได้ชนะเรา ได้ลักของของเราไป เวรของชนเหล่านั้นย่อมเข้าไปสงบได้
Of those who do not oterish such thoreghtu : He reviled me, maltred me, defeated me, and robbed me: hatred is (easily) appeased.
๕. น หิ เวเรน เวรานิ สมฺมฺนตีธ กุทาจนํ
อเวเรน จ สมมนฺติ เอส ธมฺโม สนนฺตโน
แต่ไหนแต่ไรมา ในโลกนี้เวรทั้งหลายจะสงบได้ด้วยความไม่มีเวร นี่เป็นธรรมของเก่า
Hatred never ceases by hatred in this world. Though lovingkindness if comes to and end. This is an ancient Law.
๖. ปเร จ น วิชานนิติ มยเมตฺถ ยมามเส
เย จ ตตฺถ วิชานนฺติ ตโต สมฺมนฺติ เมธคา
คนอื่นย่อมไม่รู้ว่าพวกเราย่อมย่อยยับในธรรมวินัยนี้ แต่ในท่ามกลางคนเหล่านั้น ชนเหล่าใดรู้สำนึกได้ ความทะเลาะย่อมสงบไปจากชนเหล่าน้ัน
The many never realise that all of us here shall one day die. But those who realise that, have their quarrels calmed thereby.
๗. สุภานุปสฺสิ วิหรนฺติ อินฺทฺริเยสุ อสํวุติ
โภชนมฺหิ อมตฺตญํ กุวิตํ หีนวีริยํ
ตํ เว ปสหตี มาโร วาโต รุกขํ ว ทุพฺพลํ
มารย่อมย่ำยีบุคคลผู้มักเห็นอารมณ์ว่างามไม่สำรวมอินทรีย์ ไม่รู้ประมาณในการบริโภค เกียจคร้าน มีความเพียรน้อย เหมือนลมพัดต้นไม้ที่ไม่แข็งแรง ให้ล้มได้ฉนั้น
Whosoever lives delighting in visual forms, with sense unsubdued, immoderate in food, sluggish and inert,- him verity does Mara overthrow as the wind a weak tree.
๘. อสุภานุุปสฺสึ วิหรนฺติ อินฺทริเยสุ สุสํวุตํ
โภชนมฺหิ จ มตฺตญฺญฺํ สทฺธํ อารทฺธวีริยํ
ตํ เว นปฺปสหตี มาโร วาโต เสลํ ว ปพฺพตํ
แต่มารย่อมไม่ย่ำยีบุคคลผู้มักเห็นอารมณ์ว่าไม่งาม สำรวมอินทรีย์ดี รู้ประมาณในการบริโภค มีศรัทธา ปรารภความเพียร เหมือนลมไม่อาจพัดภูเขาศิลาแท่งทึบให้แตกแยกได้ฉนั้น
Whosoever lives taking no delight in one's own body or outer things,with senses restrained, moderate in food, full of confidence in the teaching, and strenuous, - him verily Mara does not overthrow any more than the wind a mountain rock.
๙. อนิกฺกสาโว กาสาวํ โย วตฺถํ ปริทเหสฺสติ
อเปโต ทมสจฺเจน น โส กาสาวมรหติ
ผู้ใดยังไม่ปราศจากกิเลส ปราศจากทมธ และสัจจะ จะนุ่งห่มผ้ากาสาวะ ผู้น้ันย่อมไม่ควรจะนุ่งห่มผ้ากาสาวะ
Whosever, not freed from blemish, lacking in self-restraint and truth, should don the yellow robe he is not worthy of it.
๑๐. โย จ วนฺตกสาวสฺส สีเสสุ สุสมาหิโต
อุเปโต ทมสจฺเจน ส เว กาสาวมรหติ
ส่วนผู้ใด คายกิเลสได้แล้ว ดำรงมั่นอยู่ในศีล เข้าถึงทมะและสัจจะ ผู้นั้นแลสมควรจะนุ่งห่มผ้ากาสาวะได้
He who has throw away all impurities, firmfixed in morals, possessed of self- control and truth, is indeed worthy of the yellow robe.
๑๑. อสาเร สารมติโน สาเร จาสารทสฺสิโน
เต สารํ นาธิคจฺฉนฺติ มิจฉาสงฺกปฺปโคจรา
ผู้รู้ธรรมอันไม่มีสาระว่ามีสาระ เห็นธรรมมีสาระว่าหาสาระ มิได้มีความดำริผิดเป็นโคจร ย่อมไม่ได้บรรลุธรรมอันมีสาระ
Those who mistake the false for the true, and the true for the false, - they who abide in the pastureground of wrong thoughts, - never arrive at the real.
๑๒. สารญฺจ สารโต ญตฺวา อสารญจ อสารโต
เต สารํ อธิคจฺฉนฺติ สมฺมาสงฺกปฺปโคจรา
ผู้รู้ธรรมอันมีสาระ โดยเป็นธรรมมีสาระ และรู้ธรรมไม่มีสาระ โดยมีธรรมไม่มีสาระ มีความดำริลชอบเป็นโคจร ย่อมได้บรรลุธรรมอันมีสาระ
Those who know the true as the true, and the false as the false, who abide in right-mindedness, they arrive at real.
๑๓. ยถาคารํ ทุจฉนฺนํ วุฎฐิ สมติวิชฺฌติ
เอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ ราโค สมมติวิชฺฌติ
ฝนย่อมรั่วรดอาคารที่มุงไว้ไม่ดีได้ฉันใด ราคะเป็นต้น ย่อมรั่วรดจิตที่ไม่ได้อบรมได้ ฉันนั้น
As rain gets into a ill- thatched house, so lust penetrates an undeveloped mind.
๑๔. ยถาคารํ สุจฺฉนฺนํ วุฎฐิ น สมติวิชฺฌติ
เอวํ สุภาวิตํ จิตฺตํ ราโค น สมติวิชฺฌติ
ฝนย่อมรั่วรดอาคารที่มุงไว้ดีแล้วไม่ได้ฉันใด ราคะเป็นต้นย่อมรั่วรดจิตที่อบรมดีแล้วไม่ได้ ฉันน้ัน
As rain gets not into a well-thatched house, so craving gets not into a well-developed mind.
๑๕. อิธ โสจติ เปจฺจ โสจติ ปาปการี อุภยตฺถ โสจติ
โส โสจติ วิหญญติ ทิสฺวา กมฺมกิลิฎฐมตฺตโน
คนทำชั่วย่อมเศร้าโศกในโลกนี้ ย่อมเศร้าโศกในโลกอื่น ย่อมเศร้าโศกในโลกทั้งสอง เขาเห็นกรรมอันเศร้าหมองของตนแล้ว ย่อมเศร้าโศกเดือดร้อน
He grieves here, he grieves hereafter, in both worlds the evil-does grieves. He mourms, he is afficted, beholding his own foul deeds.
๑๖. อิธ โมทติ โมทติ กตปุญโญ อุภยตฺถ โมหติ
โส โมทติ โส ปโมทติ ทิสฺวา กมฺมวิสุทธิมตฺตโน
ผู้ทำดีแล้วย่อมบันเทิงในโลกนี้ ย่อมบันเทิงในโลกอื่น ย่อมบันเทิงในโลกทั้งสอง เขาย่อมเห็นกรรมอันบริสุทธิ์ของตน แล้วย่อมบันเทิงปราโมทย์
He rejoices here, he rejoices hereafter, in both world the well-does rejoices. He rejoices, exceedingly rejoicies seeing his own pure deeds.
๑๗. อิธ ตสปฺปติ เปจฺจ ตปฺปติ ปาปการี อุภยตฺถ ตปฺปติ
ปาปํ เม กตนฺติ ตปฺปติ ภิยฺโย ตปฺปติ ทุคฺคตึ คโต
ผู้ทำชั่วย่อมเดือดร้อนในโลกนี้ ย่อมเดือดร้อนในโลกอื่น ย่อมเดือดร้อนในโลกทั้งสอง ย่อมเดือดร้อนว่าเราทำชั่วไว้แล้ว ไปสู่ทุคติ ย่อมเดือดร้อนยิ่งขึ้น
He grieves here, he grieves hereafter, in both worlds the evil-doer grieves. I have done evil' is the thought that torments him. Still greater is his grief when he goes to the states of woe.
๑๘. อิธ นนฺทติ เปจฺจ นนฺทติ กตปุญโย อุภยตฺภ นนฺทติ
ปุญญํ เม กตนฺติ ภิญโย นนฺทติ สุคติ คโต
ผู้ทำดีไว้ ย่อมเพลิดเพลินในโลกนี้ ย่อมเพลิดเพลินในโลกอื่น ย่อมเพลิดเพลินในโลกท้ังสอง ย่อมเพลิดเพลินว่าเราทำดีไว้แล้ว ไปสู่สุคติย่อมเพลิดเพลินยิ่งขึ้น
Here he is joyful, hereafter he is joyful, in both worlds the well-does is joyfull. I have done good' is the thought thut makes him happy. Still grrater is his joy when he goes to the states of bliss.
๑๙. พหุมฺปิ เจ สํหิตํ ภาสมาโน น ตกฺกโร โหติ นโร ปมตฺโต
โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ น ภาควา สามญญสฺส โหต
หากบุคคลกล่าวพุทธพจน์ได้มาก แต่เป็นผู้ประมาทไม่ทำตามประพุทธพจน์นั้น ย่อมไม่มีส่วนแห่งสามัญผล เหมือนคนเลี้ยงโคนับโคให้ผู้อื่นเพื่อค่าจ้างเท่านั้น
Although he may recite the Sacred Texts' constantly but acts not in accordance with them, the heedless mand is like a cowherd who counts other kine; he has no share in the blessings of a recluse.
๒๐. อปฺปมฺปิ เจ สหิตํ ภาสมาโน ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี
ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ สมฺมปฺปชา โม สุวิมุตฺตจิตโต
อนุปาทิยาโน อิธ วา หุรํวา ส ภาควา สามญฺญสฺส โหติ
แม้ถึงบุคคลกล่าวพระพุทธพจน์ได้เพียงเล็กน้อย แต่เป็นผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ละราคะ โทสะ และโมหะได้ รู้ชอบมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว ไม่ยึดมั่นโลกนี้หรือโลกอื่น เขาย่อมมีส่วนแห่งสามัญผล
If a man recites a little of the Sacred Taxts but put its preceps into practice, ridding himself of craving, hatred and delusion, possessed of right knoelege, with mind totally freed, clinging to nothing in this or in any other world, he shares the blessings of a recluse.
ดวงจิตย่อมครอบงำ จริตไว้
ใจร้ายย่อมจักทำ กรรมชั่ว ช้าแฮ
ประดุจล้อเกวียนได้ ไล่ต้อนตีนโค ฯ
๒. สิ่งทั้งปวงเกิดด้วย ใจคน
ใจย่อมครอบงำตน แต่งให้
คิดชอบกอบกุศล กรรมชอบ ธรรมแฮ
ประดุจร่มเงาไม้ ร่มแท้ แก่ตน ฯ
๓. ชนใดผูกโกรธแค้น เคืองเขา
เขาด่าเขาตีเรา พ่ายแพ้
เขาฉกทรัพย์เอา มิชอบ ธรรมแฮ
ย่อมผูกเวรเวียนแก้ ไม่สิ้นสุดเวร ฯ
๔. ชนใดไม่ผูกแค้น เคืองเขา
เขาด่าเขาตีเรา พ่ายแพ้
เขาฉกลักของเอา ไปช่าง เขาแฮ
เวรไม่วนเวียนแก้ ย่อมสิ้น สุดเวร ฯ
๕. แต่ไรแก่ก่อนนี้ กฎเกณฑ์
เวรไม่ระงับดับเวร ผูกไว้
เวรดับเพราะประเคน เวรยกให้แฮ
เป็นกฎธรรมดาให้ โลกนี้ เป็นไป ฯ
๖. คนทั่วไปไม่รู้ ฉิบหาย
เพราะวิวาทวอดวาย มอดไหม้
ผู้รู้ย่อมสงบกาย สงบปาก คำแฮ
ไม่ทะเลาะวิวาทให้ เหตุร้าย ลามถึง ฯ
๗. ชนใดยอมสงบให้ แก่ความงามแฮ
บริโภคอาหารตาม ชอบไซร้
ไม่ขยันหมั่นพยายาม ย่อมพ่าย มารแฮ
ประดุจลมพัดไม้ อ่อนล้ม ราบลง ฯ
๘. ชนใดปลงอสุภรู้ กรรมฐาน
บริโภคพอประมาณ อยู่ได้
ศรัทธาพวกเพียรมาร มิอาจ ขจัดแฮ
ลมพัดภูเขาให้ ราบล้ม ไม่มี
๙. ชนใดประกอบด้วย กิเลส หนาแฮ
นุ่งห่มกาสาเพศ พระแล้ว
ข่มจิตมิอยู่เหตุ ไร้สัจ- จะแฮ
สีพักตร์ไม่ผ่องแผ้ว ด่างพร้อย ผ้าเหลือง ฯ
๑๐. ชนใดปราศจากแล้ว กิเลส
นุ่งห่มกาสาเพศ พระแล้ว
ถือมั่นข่มจิตเจตน์ คงสัจ- จะแฮ
สีพักตร์ย่อมผ่องแผ้ว คู่ผ้า กาสา ฯ
๑๑. ชนใดเห็นผิดเพี้ยน พระธรรม
เห็นเปลือกว่าแก่นกำ เกาะไว้
เห็นเปลือกว่าแก่นสำ คัญผิด
ไม่ลุมรรคผลไร้ คลาดแคล้ว แก่นสาร ฯ
๑๒.ชนใดเห็นถูกต้อง คลองธรรม
เห็นแก่นว่าแก่นกรรม ก่อไว้
เห็นเปลือกว่าเปลือกสำ -คัญถูก ต้องแฮ
ไม่ลุมรรคผลไร้ คลาดแคล้ว แก่นสาร ฯ
๑๓. หลังคาเคหาสน์ร้าง มีรู รั่วแฮ
ฝนย่อมหลั่งไหลพรู ท่วมน้ำ
จิตไม่อบรมฟู ราคะ เฟื่องแฮ
กามราคไหลท่วมซ้ำ ดั่งน้ำ ท่วมนอง ฯ
๑๔. หลังคาเคหาสน์แม้น มุงสนิท
ฝนไม่รั่วเปียกชิด แฉะน้ำ
อบรมฝึกฝนจิต จนมั่น คงแฮ
กามราคมิอาจล้ำ ล่วงเข้า ครอบงำ ฯ
๑๕. เขาเศร้าโศกโลกนี้ นฤสุข
เขาโศกเศร้าเนาทุกข์ โลกหน้า
แรงบาปย่อมโหมรุก ไหม้โลก สองแฮ
เขาย่อมเห็นบาปกล้า ก่อไว้ ไหม่ตน ฯ
๑๖. เขาร่าเริงโลกนี้ เนาสุข
เขาร่าเริงนฤทุกข์ โลกหน้า
แรงบุญที่เขาบุก บั่นสั่ง สมนา
เขาย่อมเห็นบุญจ้า แจ่มแจ้ง ใจตน ฯ
๑๗.เขาเดือดร้อนโลกนี้ เป็นรอง
เขาเดือดร้อนซ้ำสอง โลกหน้า
แรงบาปย่อมตามสนอง ในโลก นี้แล
ปรโลกแรงบาปกล้า กว่าร้อย พันทวี ฯ
๑๘. ความสุขในโลกนี้ เป็นของ เขาแฮ
ความสุขย่อมสำรอง โลกหน้า
แรงบุญสั่งสมสอง โลกสุข เกษมแฮ
สุขภพนี้แรงกล้า ภพหน้า พันทวี ฯ
๑๙. ทรงจำธรรมะแม้น มากนัก
ประมาทไม่รู้จัก จับใช้
ย่อมไม่ล่วงลุมรรค ผลเปล่า สูญแฮ
ดั่งเด็กเลี้ยงโคให้ แก่เจ้า ของโค ฯ
๒๐. จำพระธรรมะได้ บางบท
ประพฤติธรรมกำหนด แน่แล้ว
รู้แจ้งจิตหลุดหมด ยึดมั่น
ย่อมลุมรรคผลแผ้ว ผ่องด้วย ประพฤติธรรม ฯ
.
All mental states have as their forerunner, mind is their chief,and they are mind-made. If, with an impure mind, one speaks or acts, then suffering follows one even as the wheel, the hoof the ox (who is drawing a cart)
๒. มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา มโนเสฎฐา มโนมยา
มนสา เจ ปสนฺเนน ภาสติ วา กโรติ วา
ตโต นํ สุขมเนวติ ฉายา ว อนปายินี
ธรรมทั้งหลาย มีใจถึงก่อนมีใจประเสริฐที่สุด สำเร็จมาแต่ใจ ถ้าบุคคลมีใจผ่องใส จะพูดก็ตาม จะทำก็ตาม เพราะความมีใจผ่องใสน้ัน สุขย่อมติดตามเขาไปเหมือนเงา ไม่พรากจากร่างฉนั้น
Mind is the foreunner of all mental states; mind is their chief, and they are mind-made. If,with a pure mind, one speak or acts, happiness folloews him close like his never-departing shadow.
๓. อกโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ อชินิ มํ อหาสิ เม
เย จ ตํ อุปนยฺหนฺติ เวรํ เตสํ น สมฺมติ
ชนเหล่าใดเข้าไปผูกความโกรธว่าคนโน้นได้ด่าเรา ได้ประหารเราได้ชนะเรา ได้ลักของของเราไป เวรของชนเหล่านั้นย่อมไม่สงบ
In those who harbour such thoughs : He reviled me, beat me, overpowered me, robbed me, anger never is stilled.
๔. อกฺโกจฉิ มํ อวธิ มํ อชินิ มํ อหาสิ เม
เย จ ตํ นูปนยฺหนฺติ เวรํ เตสูปสมฺมติ
ชนเหล่าใดไม่เข้าไปผูกความโกรธว่าคนโน้นได้ด่าเรา ได้ประหารเรา ได้ชนะเรา ได้ลักของของเราไป เวรของชนเหล่านั้นย่อมเข้าไปสงบได้
Of those who do not oterish such thoreghtu : He reviled me, maltred me, defeated me, and robbed me: hatred is (easily) appeased.
๕. น หิ เวเรน เวรานิ สมฺมฺนตีธ กุทาจนํ
อเวเรน จ สมมนฺติ เอส ธมฺโม สนนฺตโน
แต่ไหนแต่ไรมา ในโลกนี้เวรทั้งหลายจะสงบได้ด้วยความไม่มีเวร นี่เป็นธรรมของเก่า
Hatred never ceases by hatred in this world. Though lovingkindness if comes to and end. This is an ancient Law.
๖. ปเร จ น วิชานนิติ มยเมตฺถ ยมามเส
เย จ ตตฺถ วิชานนฺติ ตโต สมฺมนฺติ เมธคา
คนอื่นย่อมไม่รู้ว่าพวกเราย่อมย่อยยับในธรรมวินัยนี้ แต่ในท่ามกลางคนเหล่านั้น ชนเหล่าใดรู้สำนึกได้ ความทะเลาะย่อมสงบไปจากชนเหล่าน้ัน
The many never realise that all of us here shall one day die. But those who realise that, have their quarrels calmed thereby.
๗. สุภานุปสฺสิ วิหรนฺติ อินฺทฺริเยสุ อสํวุติ
โภชนมฺหิ อมตฺตญํ กุวิตํ หีนวีริยํ
ตํ เว ปสหตี มาโร วาโต รุกขํ ว ทุพฺพลํ
มารย่อมย่ำยีบุคคลผู้มักเห็นอารมณ์ว่างามไม่สำรวมอินทรีย์ ไม่รู้ประมาณในการบริโภค เกียจคร้าน มีความเพียรน้อย เหมือนลมพัดต้นไม้ที่ไม่แข็งแรง ให้ล้มได้ฉนั้น
Whosoever lives delighting in visual forms, with sense unsubdued, immoderate in food, sluggish and inert,- him verity does Mara overthrow as the wind a weak tree.
๘. อสุภานุุปสฺสึ วิหรนฺติ อินฺทริเยสุ สุสํวุตํ
โภชนมฺหิ จ มตฺตญฺญฺํ สทฺธํ อารทฺธวีริยํ
ตํ เว นปฺปสหตี มาโร วาโต เสลํ ว ปพฺพตํ
แต่มารย่อมไม่ย่ำยีบุคคลผู้มักเห็นอารมณ์ว่าไม่งาม สำรวมอินทรีย์ดี รู้ประมาณในการบริโภค มีศรัทธา ปรารภความเพียร เหมือนลมไม่อาจพัดภูเขาศิลาแท่งทึบให้แตกแยกได้ฉนั้น
Whosoever lives taking no delight in one's own body or outer things,with senses restrained, moderate in food, full of confidence in the teaching, and strenuous, - him verily Mara does not overthrow any more than the wind a mountain rock.
๙. อนิกฺกสาโว กาสาวํ โย วตฺถํ ปริทเหสฺสติ
อเปโต ทมสจฺเจน น โส กาสาวมรหติ
ผู้ใดยังไม่ปราศจากกิเลส ปราศจากทมธ และสัจจะ จะนุ่งห่มผ้ากาสาวะ ผู้น้ันย่อมไม่ควรจะนุ่งห่มผ้ากาสาวะ
Whosever, not freed from blemish, lacking in self-restraint and truth, should don the yellow robe he is not worthy of it.
๑๐. โย จ วนฺตกสาวสฺส สีเสสุ สุสมาหิโต
อุเปโต ทมสจฺเจน ส เว กาสาวมรหติ
ส่วนผู้ใด คายกิเลสได้แล้ว ดำรงมั่นอยู่ในศีล เข้าถึงทมะและสัจจะ ผู้นั้นแลสมควรจะนุ่งห่มผ้ากาสาวะได้
He who has throw away all impurities, firmfixed in morals, possessed of self- control and truth, is indeed worthy of the yellow robe.
๑๑. อสาเร สารมติโน สาเร จาสารทสฺสิโน
เต สารํ นาธิคจฺฉนฺติ มิจฉาสงฺกปฺปโคจรา
ผู้รู้ธรรมอันไม่มีสาระว่ามีสาระ เห็นธรรมมีสาระว่าหาสาระ มิได้มีความดำริผิดเป็นโคจร ย่อมไม่ได้บรรลุธรรมอันมีสาระ
Those who mistake the false for the true, and the true for the false, - they who abide in the pastureground of wrong thoughts, - never arrive at the real.
๑๒. สารญฺจ สารโต ญตฺวา อสารญจ อสารโต
เต สารํ อธิคจฺฉนฺติ สมฺมาสงฺกปฺปโคจรา
ผู้รู้ธรรมอันมีสาระ โดยเป็นธรรมมีสาระ และรู้ธรรมไม่มีสาระ โดยมีธรรมไม่มีสาระ มีความดำริลชอบเป็นโคจร ย่อมได้บรรลุธรรมอันมีสาระ
Those who know the true as the true, and the false as the false, who abide in right-mindedness, they arrive at real.
๑๓. ยถาคารํ ทุจฉนฺนํ วุฎฐิ สมติวิชฺฌติ
เอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ ราโค สมมติวิชฺฌติ
ฝนย่อมรั่วรดอาคารที่มุงไว้ไม่ดีได้ฉันใด ราคะเป็นต้น ย่อมรั่วรดจิตที่ไม่ได้อบรมได้ ฉันนั้น
As rain gets into a ill- thatched house, so lust penetrates an undeveloped mind.
๑๔. ยถาคารํ สุจฺฉนฺนํ วุฎฐิ น สมติวิชฺฌติ
เอวํ สุภาวิตํ จิตฺตํ ราโค น สมติวิชฺฌติ
ฝนย่อมรั่วรดอาคารที่มุงไว้ดีแล้วไม่ได้ฉันใด ราคะเป็นต้นย่อมรั่วรดจิตที่อบรมดีแล้วไม่ได้ ฉันน้ัน
As rain gets not into a well-thatched house, so craving gets not into a well-developed mind.
๑๕. อิธ โสจติ เปจฺจ โสจติ ปาปการี อุภยตฺถ โสจติ
โส โสจติ วิหญญติ ทิสฺวา กมฺมกิลิฎฐมตฺตโน
คนทำชั่วย่อมเศร้าโศกในโลกนี้ ย่อมเศร้าโศกในโลกอื่น ย่อมเศร้าโศกในโลกทั้งสอง เขาเห็นกรรมอันเศร้าหมองของตนแล้ว ย่อมเศร้าโศกเดือดร้อน
He grieves here, he grieves hereafter, in both worlds the evil-does grieves. He mourms, he is afficted, beholding his own foul deeds.
๑๖. อิธ โมทติ โมทติ กตปุญโญ อุภยตฺถ โมหติ
โส โมทติ โส ปโมทติ ทิสฺวา กมฺมวิสุทธิมตฺตโน
ผู้ทำดีแล้วย่อมบันเทิงในโลกนี้ ย่อมบันเทิงในโลกอื่น ย่อมบันเทิงในโลกทั้งสอง เขาย่อมเห็นกรรมอันบริสุทธิ์ของตน แล้วย่อมบันเทิงปราโมทย์
He rejoices here, he rejoices hereafter, in both world the well-does rejoices. He rejoices, exceedingly rejoicies seeing his own pure deeds.
๑๗. อิธ ตสปฺปติ เปจฺจ ตปฺปติ ปาปการี อุภยตฺถ ตปฺปติ
ปาปํ เม กตนฺติ ตปฺปติ ภิยฺโย ตปฺปติ ทุคฺคตึ คโต
ผู้ทำชั่วย่อมเดือดร้อนในโลกนี้ ย่อมเดือดร้อนในโลกอื่น ย่อมเดือดร้อนในโลกทั้งสอง ย่อมเดือดร้อนว่าเราทำชั่วไว้แล้ว ไปสู่ทุคติ ย่อมเดือดร้อนยิ่งขึ้น
He grieves here, he grieves hereafter, in both worlds the evil-doer grieves. I have done evil' is the thought that torments him. Still greater is his grief when he goes to the states of woe.
๑๘. อิธ นนฺทติ เปจฺจ นนฺทติ กตปุญโย อุภยตฺภ นนฺทติ
ปุญญํ เม กตนฺติ ภิญโย นนฺทติ สุคติ คโต
ผู้ทำดีไว้ ย่อมเพลิดเพลินในโลกนี้ ย่อมเพลิดเพลินในโลกอื่น ย่อมเพลิดเพลินในโลกท้ังสอง ย่อมเพลิดเพลินว่าเราทำดีไว้แล้ว ไปสู่สุคติย่อมเพลิดเพลินยิ่งขึ้น
Here he is joyful, hereafter he is joyful, in both worlds the well-does is joyfull. I have done good' is the thought thut makes him happy. Still grrater is his joy when he goes to the states of bliss.
๑๙. พหุมฺปิ เจ สํหิตํ ภาสมาโน น ตกฺกโร โหติ นโร ปมตฺโต
โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ น ภาควา สามญญสฺส โหต
หากบุคคลกล่าวพุทธพจน์ได้มาก แต่เป็นผู้ประมาทไม่ทำตามประพุทธพจน์นั้น ย่อมไม่มีส่วนแห่งสามัญผล เหมือนคนเลี้ยงโคนับโคให้ผู้อื่นเพื่อค่าจ้างเท่านั้น
Although he may recite the Sacred Texts' constantly but acts not in accordance with them, the heedless mand is like a cowherd who counts other kine; he has no share in the blessings of a recluse.
๒๐. อปฺปมฺปิ เจ สหิตํ ภาสมาโน ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี
ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ สมฺมปฺปชา โม สุวิมุตฺตจิตโต
อนุปาทิยาโน อิธ วา หุรํวา ส ภาควา สามญฺญสฺส โหติ
แม้ถึงบุคคลกล่าวพระพุทธพจน์ได้เพียงเล็กน้อย แต่เป็นผู้ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ละราคะ โทสะ และโมหะได้ รู้ชอบมีจิตหลุดพ้นดีแล้ว ไม่ยึดมั่นโลกนี้หรือโลกอื่น เขาย่อมมีส่วนแห่งสามัญผล
If a man recites a little of the Sacred Taxts but put its preceps into practice, ridding himself of craving, hatred and delusion, possessed of right knoelege, with mind totally freed, clinging to nothing in this or in any other world, he shares the blessings of a recluse.
พระธรรมบทคำโคลง
๑.หัวใจเป็นใหญ่น้อม นำกรรมดวงจิตย่อมครอบงำ จริตไว้
ใจร้ายย่อมจักทำ กรรมชั่ว ช้าแฮ
ประดุจล้อเกวียนได้ ไล่ต้อนตีนโค ฯ
๒. สิ่งทั้งปวงเกิดด้วย ใจคน
ใจย่อมครอบงำตน แต่งให้
คิดชอบกอบกุศล กรรมชอบ ธรรมแฮ
ประดุจร่มเงาไม้ ร่มแท้ แก่ตน ฯ
๓. ชนใดผูกโกรธแค้น เคืองเขา
เขาด่าเขาตีเรา พ่ายแพ้
เขาฉกทรัพย์เอา มิชอบ ธรรมแฮ
ย่อมผูกเวรเวียนแก้ ไม่สิ้นสุดเวร ฯ
๔. ชนใดไม่ผูกแค้น เคืองเขา
เขาด่าเขาตีเรา พ่ายแพ้
เขาฉกลักของเอา ไปช่าง เขาแฮ
เวรไม่วนเวียนแก้ ย่อมสิ้น สุดเวร ฯ
๕. แต่ไรแก่ก่อนนี้ กฎเกณฑ์
เวรไม่ระงับดับเวร ผูกไว้
เวรดับเพราะประเคน เวรยกให้แฮ
เป็นกฎธรรมดาให้ โลกนี้ เป็นไป ฯ
๖. คนทั่วไปไม่รู้ ฉิบหาย
เพราะวิวาทวอดวาย มอดไหม้
ผู้รู้ย่อมสงบกาย สงบปาก คำแฮ
ไม่ทะเลาะวิวาทให้ เหตุร้าย ลามถึง ฯ
๗. ชนใดยอมสงบให้ แก่ความงามแฮ
บริโภคอาหารตาม ชอบไซร้
ไม่ขยันหมั่นพยายาม ย่อมพ่าย มารแฮ
ประดุจลมพัดไม้ อ่อนล้ม ราบลง ฯ
๘. ชนใดปลงอสุภรู้ กรรมฐาน
บริโภคพอประมาณ อยู่ได้
ศรัทธาพวกเพียรมาร มิอาจ ขจัดแฮ
ลมพัดภูเขาให้ ราบล้ม ไม่มี
๙. ชนใดประกอบด้วย กิเลส หนาแฮ
นุ่งห่มกาสาเพศ พระแล้ว
ข่มจิตมิอยู่เหตุ ไร้สัจ- จะแฮ
สีพักตร์ไม่ผ่องแผ้ว ด่างพร้อย ผ้าเหลือง ฯ
๑๐. ชนใดปราศจากแล้ว กิเลส
นุ่งห่มกาสาเพศ พระแล้ว
ถือมั่นข่มจิตเจตน์ คงสัจ- จะแฮ
สีพักตร์ย่อมผ่องแผ้ว คู่ผ้า กาสา ฯ
๑๑. ชนใดเห็นผิดเพี้ยน พระธรรม
เห็นเปลือกว่าแก่นกำ เกาะไว้
เห็นเปลือกว่าแก่นสำ คัญผิด
ไม่ลุมรรคผลไร้ คลาดแคล้ว แก่นสาร ฯ
๑๒.ชนใดเห็นถูกต้อง คลองธรรม
เห็นแก่นว่าแก่นกรรม ก่อไว้
เห็นเปลือกว่าเปลือกสำ -คัญถูก ต้องแฮ
ไม่ลุมรรคผลไร้ คลาดแคล้ว แก่นสาร ฯ
๑๓. หลังคาเคหาสน์ร้าง มีรู รั่วแฮ
ฝนย่อมหลั่งไหลพรู ท่วมน้ำ
จิตไม่อบรมฟู ราคะ เฟื่องแฮ
กามราคไหลท่วมซ้ำ ดั่งน้ำ ท่วมนอง ฯ
๑๔. หลังคาเคหาสน์แม้น มุงสนิท
ฝนไม่รั่วเปียกชิด แฉะน้ำ
อบรมฝึกฝนจิต จนมั่น คงแฮ
กามราคมิอาจล้ำ ล่วงเข้า ครอบงำ ฯ
๑๕. เขาเศร้าโศกโลกนี้ นฤสุข
เขาโศกเศร้าเนาทุกข์ โลกหน้า
แรงบาปย่อมโหมรุก ไหม้โลก สองแฮ
เขาย่อมเห็นบาปกล้า ก่อไว้ ไหม่ตน ฯ
๑๖. เขาร่าเริงโลกนี้ เนาสุข
เขาร่าเริงนฤทุกข์ โลกหน้า
แรงบุญที่เขาบุก บั่นสั่ง สมนา
เขาย่อมเห็นบุญจ้า แจ่มแจ้ง ใจตน ฯ
๑๗.เขาเดือดร้อนโลกนี้ เป็นรอง
เขาเดือดร้อนซ้ำสอง โลกหน้า
แรงบาปย่อมตามสนอง ในโลก นี้แล
ปรโลกแรงบาปกล้า กว่าร้อย พันทวี ฯ
๑๘. ความสุขในโลกนี้ เป็นของ เขาแฮ
ความสุขย่อมสำรอง โลกหน้า
แรงบุญสั่งสมสอง โลกสุข เกษมแฮ
สุขภพนี้แรงกล้า ภพหน้า พันทวี ฯ
๑๙. ทรงจำธรรมะแม้น มากนัก
ประมาทไม่รู้จัก จับใช้
ย่อมไม่ล่วงลุมรรค ผลเปล่า สูญแฮ
ดั่งเด็กเลี้ยงโคให้ แก่เจ้า ของโค ฯ
๒๐. จำพระธรรมะได้ บางบท
ประพฤติธรรมกำหนด แน่แล้ว
รู้แจ้งจิตหลุดหมด ยึดมั่น
(โปรดติดตามตอนต่อไป)
.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น