พระธรรมบทไตรพากย์
พุทฺธวคฺค
๑๗๙. อสฺส ชิตํ นาวชียติ ชิตมสฺส โน ยาติ โกจิ โลเก
ตํ พุทฺธํ อนนฺตโคจรํ อปทํ เกน ปเทน เนสฺสถ
กิเลสชาติอันพระพุทธเจ้าพระองค์ใดทรงชนะแล้ว ท่านย่อมไม่กลับแพ้กิเลสอะไรๆ ในโลกอีก ย่อมไม่กลับไปสู่ความชนะของพวกเธอ(ธิดามาร) จักนำพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้มีอารมณ์หาที่สุดมิได้ ผู้ไม่มีรอยเท้าไปโดยทางไหน ?
Whose conquest is not to be undone, whom not even a bit of those conquered passions follows, that Awakened One whose sphere is endless, - by what path will you trace him that Pathless One?
๑๘๐. ยสฺส ชาลีนี วิสตฺติกา ตณฺหา นตถิ กุหิญฺจิ เนตเว
ตํ พุทธํ อนตฺตโคจรํ อปทํ เกน ปเทน เนสฺสถ
ตัณหาอันมีข่าย แส่ไปในอารมณ์ต่างๆ อันจะนำไปในภพไหนๆ ของพระพุทธเจ้าพระองค์ใดมิได้มี พวกเธอจักนำพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้มีอารมณ์หาที่สุดมิได้ ผู้ไม่มีรอยเท้าไปโดยทางไหน?
In whom there is not that entangling, enbroiling craving to lead to any life, - that pathless Buddha of unlimited sphere, by what path will you trace?
๑๘๑. เย ฌานปสุตา ธีรา เนกฺขมฺมูปสเม รตา
เทวปิ เตสํ ปิหยนฺติ สมฺพุทฺธานํ สตีมตํ
นักปราชญ์เหล่าใดขวนขวายในฌาน ยินดีในเนกขัมมะอันเป็นที่เข้าไปสงบกิเลส แม้เทวดาและมนุษย์ก็ย่อมกระหยิ่มต่อนักปราชญ์เหล่านั้นผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีพระสติอยู่ทุกเมื่อ
Those wise ones, given to medifation, delighting in the calm of renunciation, - such mindfuf, wholly awakened ones, even the Gods hold dear.
๑๘๒. กิจฺโฉ มนฺสสปฎิลาโภ กิจฺฉํ มจฺจาน ชีวิตํ
กิจฺจํ สทฺธมฺมสฺสวนํ กิจฺโฉ พุทธานมุปฺปาโท
การได้อัตภาพเป็นมนุษย์ เป็นการยาก การมีชีวิตอยู่ของเหล่าสัตว์ก็ยาก การฟังพระสัทธรรมเป็นกิจอันยาก ความบังเกิดขึ้นของพระพุทธเจ้าก็เป็นการยาก
If is difficult to be born as a man; hard is the life of mortals. Difficult is to get opportunity of hearing the Sublime Truth. Difficult is the arising of Awakened Ones.
๑๘๓. สพฺพปาปสฺส อกรณํ กุสลสฺสูปสมฺปทา
สจิตฺตปริโยทปนํ เอตํ พุทฺธาน สาสนํ
การไม่ทำบาปทั้งปวง๑ การยังกุศลให้ถึงพร้อม๑ การชำระจิตของตนให้หมดจด๑ ๓ อย่างนี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย
Not to do evil, to culitivate good, to purify one's thought, - this is the Teaching of the Buddhas.
๑๘๔. ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา
น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตีสมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต
ความอดกลั้นเป็นตบะอันยอดเยี่ยม พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวนิพพานว่ายอดเยี่ยม ผู้เข้าไปฆ่าสัตว์อื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต ผู้เบียดเบียนผู้อื่นไม่ชื่อว่าเป็นสมณะ
The most excellent of ascetic practices is the practice of forbearance. 'Nibbana is supreme' say the Buddhas. He is not a recluse who harms another; nor is he ascetic who molests others.
๑๘๕.อนูปวาโท อนูปฆาโต ปาติโมกฺเข จ สํวโร
มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ ปนฺตญฺจ สยนาสนํ
อธิจิตฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทธาน สาสนํ
การไม่เข้าไปว่าร้าย ๑ การไม่เข้าไปทำร้าย ๑ ความสำรวมในปาติโมกข์ ๑ ความรู้จักประมาณในภัต ๑ มีที่นอนที่นั่งอันสงบ ๑ การประกอบความเพียรในสมาบัติอันเป็นอธิจิต ๑ ทั้ง ๖ อย่างนี้ เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย
To speak no ill, to do no harm, to practise restraint in the fundamental prcepts, to be moderate in eating, to live alone in a secluded abode, to devote oneself to meditation, this is the advice of the Buddhas.
๑๘๖. น กหาปณวสฺเสน ติตฺติ กาเมสุ วิชฺชติ
อปฺปสฺสาทา ทุกขา กามาอิติ วิญฺญฺาย ปณฺฑิโต
ความอิ่มในกามย่อมไม่มีด้วยห่าฝนแห่งกหาปณะ กามทั้งหลายมีความยินดีน้อย แต่มีความทุกข์มาก บัณฑิตรู้เช่นนี้แล้ว
There is no satisfaction of one's passions even by a shower of gold pieces. He who knows that 'passions are of small enjoyment and productive of pain' is a wise man.
๑๘๗. อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ รตี โส นาธิคจฺฉติ
ตณฺหกฺขยร โต โหติ สมฺมาสมฺพุทธฺสาวโก
ท่านย่อมไม่มีความยินดีในกาม แม้ที่เป็นทิพย์ พระสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ย่อมเป็นผู้ยินดีในความสิ้นไปแห่งตัณหา
Even in celestial pleasures he finds no delight. The disciple who is fully awakened delights only in the destruction of all desires.
๑๘๘. พหํฺ เว สรณํ ยนฺติ ปพฺพตานิ วนานิ จ
อารามรุกฺขเจตฺยานิ มนฺสฺสา ภยตชฺชิตา
มนุษย์เป็นอันมาก ถูกภัยคุกคามจึงพากันยึดเอาภูเขา ป่าไม้ อาราม และรุกขเจดีย์ เป็นสรณะ (ที่พึ่ง)
Many people, tomented by fear, resort for refuge to hill, woods, groves, trees and shrines.
๑๘๙. เนตํ โข สรณํ เขมํ เนตํ สรณมุตตมํ
เนตํ สรณมากมฺม สพฺพทุกขา ปมฺจฺจติ
สรณะนั้นไม่ปลอดภัย สรณะนั้นไม่อุดม บุคคลอาศัยสรณะนั้นแล้วจะพ้นจากทุกข์ทั้งปวงไม่ได้
This refuge is not secure; this is not supreme. Resorting to such a refuge one is not released from all sorrow.
๑๙๐. โย จ พุทธญฺจ ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ สรณํ คโต
จตฺตาริ อริยสจฺจานิ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ
ส่วนผู้ใดยึดเอาพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์เป็นสรณะ ผํู้นั้นเห็นอริยสัจจะ ๔ ด้วยปัญญาอันชอบ
But he who takes refuge in the Buddha, the Law, and the Order, he perceives, in his clear wisdom, the four noble truths.
๑๙๑. ทุกฺขํ ทุกฺขสมฺปปาทํ ทุกจสฺส จ อติกฺกมํ
อริยญฺจฎฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ทุกฺขูปสมคามินํ
คือเห็นทุกข์ เหตุแห่งทุกข์ ความล่วงพ้นทุกข์ มรรค อันประกอบด้วยองค์ ๘ อันประเสริฐ อันเป็นทางถึงความดับทุกข์
Siffering, the origin of suffering, the cessation of suffering, and the noble eightfiold path which leads to the cessation of suffering.
๑๙๒. เอตํ โข สรณํ เขมํ เอตํ สรณมุตมํ
เอตํ สรณมาคมฺม สพฺพทุกฺขา ปมฺจฺจติ
สรณะนี้แหละปลอดภัยที่สุด สรณะนี้อุดม บุคคลอาศัยสรณะนี้แล้วจะหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้
That, verily, is a safe refuge, that is the best refuge; after having got to that refuge a man is delivered from all pains.
๑๙๓. ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ น โส สพฺพตฺถ ชายติ
ยตฺถ โส ชายตี ธีรโร ตํ กุลํ สุขเมธติ
บุรษอาชาไนยหาได้ยาก ท่านไม่เกิดในที่ทั่วไป บุรษอาชาไนยน้ันเป็นปราชญ์เกิดในตระกูลใด ตระกูลนั้นย่อมถึงซึ่งความสุข
Hard to find is the Man Supreme; such a one does not take birth everywhere. But where such a wise man is born, that family thrives happily.
๑๙๔.สุโข พุทฺธานมุปปาโท สุขา สทฺธมฺมเทสนา
สุขา สํฆสฺส สามคฺคี สมคฺคานํ ต โป สุโข
ความอุบัติแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นเหตุให้เกิดสุข การแสดงพระสัทธรรมเป็นเหตุให้เกิดสุข ความพร้อมเพรียงของหมู่คณะเป็นเหตุให้เกิดสุข ความเพียรของชนผู้พร้อมเพรียงกัน เป็นเหตุให้เกิดสุข
Blessed is the arising of Buddhas; blessed is the preching of the Noble Doctrine. Blessed is the unity of the Sangha ; blessed is asciticism of the united.
๑๙๕. ปูชารเห ปูชยโต พุทฺเธ ยหิ จ สาวเก
ปปญฺจสติกฺกนฺเต ตณฺณ โสกปริทฺทา
ใครๆก็ไม่ชอบใช้มาตรอะไรๆ มานับบุญของผู้บูชา ท่านผู้ควรบูชาคือพระพุทธเจ้าหรือพระสาวกผู้ข้ามพ้นกิเลส อันทำให้เนิ่นช้า
He who pays momage to those who are worthy of homage, whether the awakened or thair discriples, beyond the stream of sorrow
๑๙๖. เต ตาทิเส ปูชยโต นิพฺพุเต อกฺโตภเย
น สกฺกา ปุญฺเญํ สงฺขาติ อิเมตฺตมฺปิ เกนจิ
ผู้พ้นจากความโศกและความร่ำไร ผู้คงที่ ดับแล้ว ไม่มีภัยแต่ไหนได้ว่าบุญนี้มีประมาณเท่านั้นเท่านี้
He who pays homage to such as have found deliveramce and are free from fear, this his merit cannot be meastured try anyone.
๑๘๒. กิจฺโฉ มนฺสสปฎิลาโภ กิจฺฉํ มจฺจาน ชีวิตํ
กิจฺจํ สทฺธมฺมสฺสวนํ กิจฺโฉ พุทธานมุปฺปาโท
การได้อัตภาพเป็นมนุษย์ เป็นการยาก การมีชีวิตอยู่ของเหล่าสัตว์ก็ยาก การฟังพระสัทธรรมเป็นกิจอันยาก ความบังเกิดขึ้นของพระพุทธเจ้าก็เป็นการยาก
If is difficult to be born as a man; hard is the life of mortals. Difficult is to get opportunity of hearing the Sublime Truth. Difficult is the arising of Awakened Ones.
๑๘๓. สพฺพปาปสฺส อกรณํ กุสลสฺสูปสมฺปทา
สจิตฺตปริโยทปนํ เอตํ พุทฺธาน สาสนํ
การไม่ทำบาปทั้งปวง๑ การยังกุศลให้ถึงพร้อม๑ การชำระจิตของตนให้หมดจด๑ ๓ อย่างนี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย
Not to do evil, to culitivate good, to purify one's thought, - this is the Teaching of the Buddhas.
๑๘๔. ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา
น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตีสมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต
ความอดกลั้นเป็นตบะอันยอดเยี่ยม พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวนิพพานว่ายอดเยี่ยม ผู้เข้าไปฆ่าสัตว์อื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต ผู้เบียดเบียนผู้อื่นไม่ชื่อว่าเป็นสมณะ
The most excellent of ascetic practices is the practice of forbearance. 'Nibbana is supreme' say the Buddhas. He is not a recluse who harms another; nor is he ascetic who molests others.
๑๘๕.อนูปวาโท อนูปฆาโต ปาติโมกฺเข จ สํวโร
มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ ปนฺตญฺจ สยนาสนํ
อธิจิตฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทธาน สาสนํ
การไม่เข้าไปว่าร้าย ๑ การไม่เข้าไปทำร้าย ๑ ความสำรวมในปาติโมกข์ ๑ ความรู้จักประมาณในภัต ๑ มีที่นอนที่นั่งอันสงบ ๑ การประกอบความเพียรในสมาบัติอันเป็นอธิจิต ๑ ทั้ง ๖ อย่างนี้ เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย
To speak no ill, to do no harm, to practise restraint in the fundamental prcepts, to be moderate in eating, to live alone in a secluded abode, to devote oneself to meditation, this is the advice of the Buddhas.
๑๘๖. น กหาปณวสฺเสน ติตฺติ กาเมสุ วิชฺชติ
อปฺปสฺสาทา ทุกขา กามาอิติ วิญฺญฺาย ปณฺฑิโต
ความอิ่มในกามย่อมไม่มีด้วยห่าฝนแห่งกหาปณะ กามทั้งหลายมีความยินดีน้อย แต่มีความทุกข์มาก บัณฑิตรู้เช่นนี้แล้ว
There is no satisfaction of one's passions even by a shower of gold pieces. He who knows that 'passions are of small enjoyment and productive of pain' is a wise man.
๑๘๗. อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ รตี โส นาธิคจฺฉติ
ตณฺหกฺขยร โต โหติ สมฺมาสมฺพุทธฺสาวโก
ท่านย่อมไม่มีความยินดีในกาม แม้ที่เป็นทิพย์ พระสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ย่อมเป็นผู้ยินดีในความสิ้นไปแห่งตัณหา
Even in celestial pleasures he finds no delight. The disciple who is fully awakened delights only in the destruction of all desires.
๑๘๘. พหํฺ เว สรณํ ยนฺติ ปพฺพตานิ วนานิ จ
อารามรุกฺขเจตฺยานิ มนฺสฺสา ภยตชฺชิตา
มนุษย์เป็นอันมาก ถูกภัยคุกคามจึงพากันยึดเอาภูเขา ป่าไม้ อาราม และรุกขเจดีย์ เป็นสรณะ (ที่พึ่ง)
Many people, tomented by fear, resort for refuge to hill, woods, groves, trees and shrines.
๑๘๙. เนตํ โข สรณํ เขมํ เนตํ สรณมุตตมํ
เนตํ สรณมากมฺม สพฺพทุกขา ปมฺจฺจติ
สรณะนั้นไม่ปลอดภัย สรณะนั้นไม่อุดม บุคคลอาศัยสรณะนั้นแล้วจะพ้นจากทุกข์ทั้งปวงไม่ได้
This refuge is not secure; this is not supreme. Resorting to such a refuge one is not released from all sorrow.
๑๙๐. โย จ พุทธญฺจ ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ สรณํ คโต
จตฺตาริ อริยสจฺจานิ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ
ส่วนผู้ใดยึดเอาพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์เป็นสรณะ ผํู้นั้นเห็นอริยสัจจะ ๔ ด้วยปัญญาอันชอบ
But he who takes refuge in the Buddha, the Law, and the Order, he perceives, in his clear wisdom, the four noble truths.
๑๙๑. ทุกฺขํ ทุกฺขสมฺปปาทํ ทุกจสฺส จ อติกฺกมํ
อริยญฺจฎฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ทุกฺขูปสมคามินํ
คือเห็นทุกข์ เหตุแห่งทุกข์ ความล่วงพ้นทุกข์ มรรค อันประกอบด้วยองค์ ๘ อันประเสริฐ อันเป็นทางถึงความดับทุกข์
Siffering, the origin of suffering, the cessation of suffering, and the noble eightfiold path which leads to the cessation of suffering.
๑๙๒. เอตํ โข สรณํ เขมํ เอตํ สรณมุตมํ
เอตํ สรณมาคมฺม สพฺพทุกฺขา ปมฺจฺจติ
สรณะนี้แหละปลอดภัยที่สุด สรณะนี้อุดม บุคคลอาศัยสรณะนี้แล้วจะหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้
That, verily, is a safe refuge, that is the best refuge; after having got to that refuge a man is delivered from all pains.
๑๙๓. ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ น โส สพฺพตฺถ ชายติ
ยตฺถ โส ชายตี ธีรโร ตํ กุลํ สุขเมธติ
บุรษอาชาไนยหาได้ยาก ท่านไม่เกิดในที่ทั่วไป บุรษอาชาไนยน้ันเป็นปราชญ์เกิดในตระกูลใด ตระกูลนั้นย่อมถึงซึ่งความสุข
Hard to find is the Man Supreme; such a one does not take birth everywhere. But where such a wise man is born, that family thrives happily.
๑๙๔.สุโข พุทฺธานมุปปาโท สุขา สทฺธมฺมเทสนา
สุขา สํฆสฺส สามคฺคี สมคฺคานํ ต โป สุโข
ความอุบัติแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นเหตุให้เกิดสุข การแสดงพระสัทธรรมเป็นเหตุให้เกิดสุข ความพร้อมเพรียงของหมู่คณะเป็นเหตุให้เกิดสุข ความเพียรของชนผู้พร้อมเพรียงกัน เป็นเหตุให้เกิดสุข
Blessed is the arising of Buddhas; blessed is the preching of the Noble Doctrine. Blessed is the unity of the Sangha ; blessed is asciticism of the united.
๑๙๕. ปูชารเห ปูชยโต พุทฺเธ ยหิ จ สาวเก
ปปญฺจสติกฺกนฺเต ตณฺณ โสกปริทฺทา
ใครๆก็ไม่ชอบใช้มาตรอะไรๆ มานับบุญของผู้บูชา ท่านผู้ควรบูชาคือพระพุทธเจ้าหรือพระสาวกผู้ข้ามพ้นกิเลส อันทำให้เนิ่นช้า
He who pays momage to those who are worthy of homage, whether the awakened or thair discriples, beyond the stream of sorrow
๑๙๖. เต ตาทิเส ปูชยโต นิพฺพุเต อกฺโตภเย
น สกฺกา ปุญฺเญํ สงฺขาติ อิเมตฺตมฺปิ เกนจิ
ผู้พ้นจากความโศกและความร่ำไร ผู้คงที่ ดับแล้ว ไม่มีภัยแต่ไหนได้ว่าบุญนี้มีประมาณเท่านั้นเท่านี้
He who pays homage to such as have found deliveramce and are free from fear, this his merit cannot be meastured try anyone.
พระธรรมบทคำโคลง
๑๗๙. พระทศพลพุทธเจ้า จอมศาส- ดาเฉย
ทรงตัดกิเลสขาด เด็ดได้
ทรงสอนหมู่มนุษย์ชาติ ชนะโลก
ควรจักตามรอยได้ บาทเบื้อง บทมาลย์ ฯ
๑๘๐. พระสรรเพชฌ์พุทธเจ้า จอมไตร โลกเฮย
ทรงหลุดพ้นบ่วงภัย ปลดเปลื้อง
ทรงสอนหมู่ขนไกล กิเลส มารแฮ
ควรไต่ตามรอยเบื้อง บาทพ้น บ่วงมาร ฯ
๑๘๑. พระสัมโพธิพุทธเจ้า ทรงญาณ
ทรงสติปัฎฐานการ ก่องรู้
แม้ทวยเทพในสถาน ทิพโลก สวรรค์เฮย
ยังรักพระองค์ผู้ ตรัสรู้ สัจธรรม ฯ
๑๘๒. เกิดเป็นมนุษย์นี้ แสนยาก นักเฮย
ชีวิตรอดลำบาก ยิ่งล้ำ
ได้ฟังสัทธรรมหาก ยากยิ่ง ขึ้นแฮ
เกิดพระพุทธเจ้าซ้ำ ยากล้วน แสนทวี ฯ
๑๘๓. ไม่ทำความชั่วร้าย สิ่งไร เลยนา
ทำแต่ความดีไป หมดแก้
อบรมจิตผ่องใส บริสุทธิ์
นี่แหละคำสอนแท้ พุทธเจ้า ทุกองค์
๑๘๔. ขันติเป็นยอดเบื้อง บำเพ็ญ ตบะแฮ
อันพระนิพพานเย็น เยี่ยมแท้
คนประทุษร้ายเป็น นักบวช ได้ฤา
ผู้เบียดเบียนท่านแล้ สงบได้ ฉันใด ฯ
๑๘๕.ไม่กล่าวเรื่องใส่ร้าย ทำลาย ใครแฮ
กินอยู่ประหยัดกาย ในที่ สงัดแฮ
นี่แหละคำสอนแท้ พุทธเจ้า ทุกองค์ ฯ
๑๘๖.แม้เงินตราหลั่งล้น ไหลมา
ดั่งห่าฝนยิ่งพา อยากได้
ความรักใคร่ปรารถนา ในทรัพย์ สินแฮ
เป็นทุกข์ทับถมให้ สุขน้อย นักหนา ฯ
๑๘๗. ปางพุทธสาวกรู้ แก้ไข
ย่อมหมดความอาลัย ทรัพย์นั้น
แม้สมบัติทิพย์ใน กายสุข สวรรค์แฮ
ย่อมตัดกายสุขฉนั้น เมื่อสิ้น ตัณหา ฯ
๑๘๘. คนเป็นส่วนมากแม้น มีภัย
พึ่งปู่เจ้าเขาไศล เลื่อมพร้อย
พึ่งเจ้าป่าเจ้าไพร พนาเวศ
พึ่งพระภูมิใหญ่น้อย นอบน้อม ฝากตน ฯ
๑๘๙. ไม่ใช่ที่พึ่งพ้น ทุกข์ปลอด ภัยแฮ
ใช่ที่พึ่งสุดยอด เยี่ยมล้น
ใช่ที่พึ่งอันตลอด รอดฝั่ง
มิใช่ที่พึ่งพ้น ทุกข์ได้ โดยเกษม ฯ
๑๙๐. แม้นพึ่งพระพุทธเจ้า จอมศาส-ดาแฮ
พึ่งพระธรรมสามารถ มากรู้
พึ่งพระอริยสงฆ์อาจ เอาเยี่ยง อย่างแฮ
พึ่งพระไตรรัตน์ผู้ พึ่งพ้น ทุกข์ภัย ฯ
๑๙๑. รู้ทุกข์ประกอบด้วย อันใด
รู้เหตุแห่งทุกข์ภัย ถี่ถ้วน
รู้จักดับทุกข์ไกล จากทุกข์
รู้จักมรรคแปดล้วน ทุกข์สิ้น ภัยเกษม ฯ
๑๙๒. นี้แลที่พึ่งแท้ ทุกวัน
นี่แหละที่พึ่งอัน เอกแท้
ดำเนินมรรคแปดบรร ลุมรรค ผลแฮ
จึงจักพ้นทุกข์แก้ ทุกข์ร้อน ทั้งปวง ฯ
๑๙๓. บุรษผู้ฉลาดรู้ ธรรมดา ใดแฮ
หายากไม่เกิดมา มากไซร้
แม้นเกิดแก่วงศา สกุลแห่ง ใดแฮ
หาตระกูลวงศ์ให้ สุขล้ำรุ่งเรือง ฯ
๑๙๔. บังเกิดพระพุทธเจ้า โลกเป็น สุขแฮ
ฟังพระธรรมร่มเย็น จิตแท้
พร้อมเพรียงหมู่คณะเห็น สุขพรั่ง พร้อมแฮ
ความสมัครสมานใจแก้ ทุกข์สร้าง สุขสันต์ ฯ
๑๙๕. ผู้บัญชาพระผู้ พุทธองค์
พระอริยสาวกสงฆ์ ผ่องแผ้ว
ผู้หมดกิเลสปลง ปลดบาป แล้วแฮ
ย่อมจักพ้นโศกแคล้ว คลาดเศร้า โศกศัลย์ ฯ
๑๙๖. บูชาพระพุทธเจ้า พระสา วกแฮ
บาปชั่วย่อมเสื่อมซา สงบได้
ไม่อาจคาดคิดหา คุณค่า
ผู้กระทำบูชาให้ สุขแท้ เพียงไหน ฯ
๑๙๑. รู้ทุกข์ประกอบด้วย อันใด
รู้เหตุแห่งทุกข์ภัย ถี่ถ้วน
รู้จักดับทุกข์ไกล จากทุกข์
รู้จักมรรคแปดล้วน ทุกข์สิ้น ภัยเกษม ฯ
๑๙๒. นี้แลที่พึ่งแท้ ทุกวัน
นี่แหละที่พึ่งอัน เอกแท้
ดำเนินมรรคแปดบรร ลุมรรค ผลแฮ
จึงจักพ้นทุกข์แก้ ทุกข์ร้อน ทั้งปวง ฯ
๑๙๓. บุรษผู้ฉลาดรู้ ธรรมดา ใดแฮ
หายากไม่เกิดมา มากไซร้
แม้นเกิดแก่วงศา สกุลแห่ง ใดแฮ
หาตระกูลวงศ์ให้ สุขล้ำรุ่งเรือง ฯ
๑๙๔. บังเกิดพระพุทธเจ้า โลกเป็น สุขแฮ
ฟังพระธรรมร่มเย็น จิตแท้
พร้อมเพรียงหมู่คณะเห็น สุขพรั่ง พร้อมแฮ
ความสมัครสมานใจแก้ ทุกข์สร้าง สุขสันต์ ฯ
๑๙๕. ผู้บัญชาพระผู้ พุทธองค์
พระอริยสาวกสงฆ์ ผ่องแผ้ว
ผู้หมดกิเลสปลง ปลดบาป แล้วแฮ
ย่อมจักพ้นโศกแคล้ว คลาดเศร้า โศกศัลย์ ฯ
๑๙๖. บูชาพระพุทธเจ้า พระสา วกแฮ
บาปชั่วย่อมเสื่อมซา สงบได้
ไม่อาจคาดคิดหา คุณค่า
ผู้กระทำบูชาให้ สุขแท้ เพียงไหน ฯ
(โปรดติดตามตอนต่อไป)
