พระธรรมบทไตรพากย์พระธรรมบทคำโคลง (ตอน อปฺปมาทวคฺค)

พระธรรมบทไตรพากย์

อปฺปมาทวคฺค 

     ๒๑. อปฺปมาโท  อมตํปทํ               ปมาโท มจฺจุโน ปทํ

            อปฺปมตฺตา น มียนฺติ                เย ปมตฺตา ยถา มตา

            ความไม่ประมาท เป็นทางไปถึงพระนิพพานอันไม่ตาย ความประมาท เป็นทางแห่งความตาย ผู้ไม่ประมาทย่อมไม่ตาย ผู้ประมาทเหมือนคนที่ตายแล้ว 

     Vigtlance is the way to Deathless.  Negligence is the path to death.  Those that are vigilant do not die. Those that are negligent are like unto the dead.

     ๒๒. เอตํ วิเสส โต ฌตฺวา           อปฺปมาทมฺหิ ปณฺฑิตา

            อปฺปมาเท ปโมทนฺติ           อริยานํ โคจเร รตา

          บัณฑิตทราบความนี้  โดยความแปลกกัน ดำรงอยู่ในความไม่ประมาท บันเทิงอยู่ในความไม่ประมาท ยินดีอยู่ในธรรมอันเป็นโคจรของพระอริยะ 

     Understanding this distinection of the vigilance, the wise rejoice therein, taking delight in the ways of the Noble.

     ๒๓. เต ฌายิโน สาตติกา           นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมา

             ผุสนฺติ ธีรา นิพฺพานํ            โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ

             นักปราชญ์เหล่านั้น  มีความเพียรเพ่งประพฤติไม่ขาดสาย บากบั่นมั่นเป็นนิตย์ ย่อมถูกต้องนิพพานอันปลอดจากกิเลสอย่างยอดเยี่ยม

     These wise ones, given to meditation and recollectedness, ever persevering, realise nibbana, which is supreme and free of all bonds.

     ๒๔. อุฎฐานวโต สติมโต             สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน
            สญฺญฺตสฺส จ ธมฺมชีวิโต        อปฺปมตฺตสฺส ย โสภิวฑฺฒติ

           ยศย่อมเจริญยิ่ง แก่ผู้มีความเพียร มีสติ มีการงานสะอาด ใคร่ครวญแล้วจึงทำ ระมัดระวัง เป็นอยู่โดยธรรม และไม่ประมาท

     Whosover is energetic, mindful, pure in conduct, discriminating, self-restrained, righteous of life, vigilant, the fame of such an one continually increases.

     ๒๕. อุฎฐาเนนปฺปมาเทน             สญฺญมน ทเมน จ
            ทีปํ กยิราถ เมธาวิ                 ยํ โอ โฆ นาภิกีรติ

           ผู้มีปัญญาพึงทำที่พึ่งคืออรหัตผล อันน้ำคือกิเลสท่วมไม่ถึงด้วยความเพียร ไม่ประมาท สำรวม และด้วยความฝึกตน

     By dilegence vigilance, discipline, and self-nastery , let the wise mand make (for himself an) island that no flood can over come.

     ๒๖. ปมาทมนุยุญชนติ                พาลา ทุมฺเมธิโน ชนา
            อปฺปมาทญจ เมธาวี             ธนํ เสฎจํ ว รกฺขติ

           ชนพาลปัญญาทราม ประกอบความประมาทอยู่เนืองๆ ส่วนบัณฑิตรักษาความไม่ประมาทไว้ เหมือนรักษาทรัพย์อันประเสริฐ

     Fools of their foolishness give thimselves over to negligence, but the wise man keeps watch over his vigilance as over his chief treasure.

     ๒๗. มา ปมาทมนุยุญเชถ             มา กามรติสนฺถวํ
             อปฺปมตฺโต หิ ฌายนฺโต        ปปฺโปติ

           อย่าประกอบความประมาท อย่าทำความเชยชิดด้วยความยินดีในกาม เพราะว่าผู้ไม่ประมาทเพ่งพินิจอยู่ ย่อมบรรลุถึงความสุขอันไพบูลย์ 

     Give not yourselves unto negligence; have no intimacy with sen suous delights, the vigilant, medititative person attain much happiness.

     ๒๘.ปมาหํ อปฺปมาเทน                ยทา นุทติปณฑิโต
            ปญฺญาปาสาทมารุยฺห           อโสโก โสกินี ปชํ
            ปพฺพตฎฺโฐ ว ภุมฺมฎเฐ          ธีโร พาเล อเวกฺขติ

           ในกาลใด บัณฑิตบรรเทาความประมาทได้ ด้วยความไม่ประมาท ในกาลน้ันบัณฑิตเป็นผู้ไม่เศร้าโศก ขึ้นปัญญาปราสาทพิจารณาเห็นหมู่สัตว์ผู้มีความโศก นักปราชญ์ย่อมพิจารณาเห็นคนพาล เหมือนบุคคลผู้ยืนบนภูเขามองเห็นคนที่ยืนอยู่ที่ภาคพื้นได้ ฉนั้น 

     When the wise mand casts away wantonness by vigilance, this sorrowless warrior, ascending the palace of wisdom, looks down upon sorrow- laden, ignorant makind, as a mountaineer looks down upon those in the valley.

     ๒๙. อปฺปมตฺ โต ปมตฺเตสุ                สุตฺเตสุ พหุชาคโร
            อพลสฺสํ ว สีฆสฺโส                     หิตฺวา ยาติ สุเมธโส

            ผู้มีปัญญาดี ไม่ประมาท ในเมื่อผู้อื่นประมาท ตื่นอยู่โดยมาก ในเมื่อผู้อืนหลับ ย่อมละคนพาลไป  เหมือนม้าฝีเท้าเร็วละม้าที่ไม่มีกำลังฝีเท้าไป  ฉนั้น 

     Vigilant among the negligent, wide-awake among those asleep, the wiseman asvances like a swift horse leaving a weak nag behind.

     ๓๐. อปฺปมาเทน มฆวา                     เทวานํ เสฎฐตํ คโต
            อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ                      ปมาโท ครหิโต สทา

            ท้าวมัฆวาน (พระอินทร์) ถึงความเป็นผู้ประเสริฐกว่าเทพทั้งหลาย เพราะความไม่ประมาท บัณฑิตทั้งหลายสรรเสริญความไม่ประมาท บัณฑิตติเตียนความประมาททุกเมื่อ 

     By vigilance it was that Indra attained cheif place among the gods, Earnestness is ever praised; wantonness is ever despised.

     ๓๑. อปฺปมาทรโต  ภิกฺขุ                ปมาเท ภยทสฺสิ วา
            สญฺโญชนํ อณํ กูลํ                  ฑหํ อคคี ว คจฺฉติ

            ภิกษุผู้ยินดีในความไม่ประมาทหรือเห็นภัยในความประมาท  ย่อมเผ่าสังโยชน์น้อยใหญ่ให้สิ้นไปเหมือนไฟไหม้เชื้อ ฉนั้น 

     The monk whose devight is in vigilance,who looks with fear on negligence, advances like fire, burning all fetters small and great.

     ๓๒. อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ                  ปมาเท ภยทสฺสิ วา
            อภพฺโพ ปริหานาย                   นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก

            ภิกษุผู้ยินดีในความไม่ประมาท หรือเห็นภัยในความประมาท ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม(จากคุณพิเศษ) ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว

     The monk whose delight is in vigilance. who looks with fear on negligence, is not liable to fall; he is in the presence of nibhana.

พระธรรมบทคำโคลง

     ๒๑. ไม่เมาเผลอสติพ้น                  อันตราย
             เผลอสติคือทางตาย              แน่ไซร้
             เผลอสติเปรียบเหมือนวาย     ชีพแต่  เกิดนา
             ไม่ประมาทอาจได้                  หลุดพ้น  นิพพาน ฯ

     ๒๒ . บัณฑิตรู้จักข้อ                       สำคัญ
              ทางไม่ประมาทอัน                รอดพ้น
              หลีกทางประมาทตัน             จนตรอก  เสียนา
              มุ่งอริยมรรคด้น                     รอดเข้า  ทางเกษม ฯ

     ๒๓. บัณฑิตผู้ฉลาดรู้                     เจริญฌาน
             เพ่งเพียรอยู่นิจกาล               ค่ำเช้า
             บรรลุพระนิพพาน                  พ้นโลก
             พ้นกิเลสมารเข้า                    สู่ด้าว แดนเกษม ฯ

     ๒๔. เจริญยศเกิดแก่ผู้                   เจริญธรรม
             โดยหมั่นมีสติกำ                    กับไว้
             ทำกิจชอบธรรมสำ                 รวมระ วังแฮ
             ทรงชีพชอบธรรมไร้               ประมาทไร้ ลืมตน ฯ

     ๒๕. โดยหมั่นมิหย่อนพล้้ง            เผลอใจ
              ข่มจิตครองใจไป                  ย่างเท้า
              บัณฑิตขี่เรือใน                     มหรรณพ
              คลื่นแห่งกิเลสเข้า                ท่วมได้ โดยไฉน ฯ

     ๒๖. คนโง่ทรามต่ำต้อย                 ปัญญา
             ประมาทไม่นำพา                   ปล่อยแล้ว
             บัณฑิตย่อมรักษา                  สติไม่ เผลอแฮ
             ดั่งรักษาดวงแก้ว                   ประเสริฐไว้ ไป่วาง ฯ

     ๒๗. อย่าปล่อยดวงจิตต้อย           ต่ำทราม
             อย่ามั่วสุมเสพกาม                ติดย้อม
             อย่าประมาทพยายาม            เพ่งสัจ- ธรรมแฮ
             ย่อมลุความสุขพร้อม             พรั่งได้  ไพบูลย์ ฯ

     ๒๘. ยามใดบัณฑิตไร้                   ประมาท
             เยี่ยมสู่ยอดปราสาท              ส่องแก้ว
             แลเห็นเหล่านรชาติ              ชาวโลก โศกแฮ
             ดั่งอยู่ยอดเขาแผ้ว                เพ่งพื้น ภูวดล ฯ

     ๒๙. ผู้ตื่นอยู่อย่างไร้                    ประมาท
             ยามเมื่อเหล่านรชาติ            หลับกลิ้ง
             เขาย่อมละผู้ขาด                  สติสุด กู่แฮ
             เปรียบดั่งม้าเร็วทิ้ง               ทอดม้า ตีนเลว ฯ

     ๓๐. พระอินทร์จอมเทพด้าว        ดาวดึงส์ สวรรค์แฮ
            เพราะไม่ประมาทจึง             ใหญ่แท้
            ผู้ประมาทปราชญ์พึง            ตำหนิ
            ไม่ประมาทน้ันแล้                 ปราชญ์ซ้อง สรรเสริญ ฯ

     ๓๑. ภิกษุผู้ไม่พลั้ง                      เผลอใจ
            เห็นประมาทเป็นภัย             ผูกเนื้อ
            เพียรละสังโยชน์ไข             หลุดออก ได้แฮ
            ประดุจไฟไหม้เชื้อ               มอดม้วย กิเลสมาร ฯ

     ๓๒. ภิกษุผู้ไม่พลั้ง                     เผลอใจ
             เห็นประมาทเป็นภัย            ผูกร้อย
             ย่อมไม่เสื่อมไกล                จากมรรค ผลแฮ
             ย่อมสู่ทางชอบคล้อย          เคลื่อนใกล้ นิพพาน ฯ 
             

(โปรดติดตามตอนต่อไป)